TĂNG CƯỜNG VIỆC PHÁT HIỆN SỚM, CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ UNG THƯ TRONG CỘNG ĐỒNG

Cập nhật lúc : 07/06/2016 14:00

TĂNG CƯỜNG VIỆC PHÁT HIỆN SỚM, CHẨN ĐOÁN VÀ 
ĐIỀU TRỊ UNG THƯ TRONG CỘNG ĐỒNG
 
DS CKI. Lương Thị Thu Lam*,TS BS. Lê Bá Thảo, Ths DS. Phạm Hồng Thắm
Bệnh viện Nhân dân Gia Định TP. Hồ Chí Minh
Gánh nặng bệnh ung thư ngày càng gia tăng, theo ước tính của GLOBOCAN năm 2012trên thế giới có khoảng 14,1 triệu ca ung thư mới và 8,2 triệu ca tử vong xảy ra trong năm. Con số này dự kiến sẽ tăng lên 24 triệu vào năm 2035. Trong số đó, ung thư phổi là bệnh ung thư phổ biến nhất trên toàn thế giới chiếm 13% tổng số ca ung thư và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong các bệnh ung thư, ung thư vú ở phụ nữ là bệnh ung thư phổ biến thứ hai với gần 1,7 triệu ca mới mắccó khoảng 450.000 người tử vong và phổ biến thứ ba là ung thư đại trực tràng với gần 1,4 triệu ca.[1]
 
Tại Việt Nam số ca mới mắc ung thư là 111,6 nghìn người, trong đó số ca tử vong hàng năm khoảng 82.000 ca, tỷ lệ tử vong/mắc của bệnh nhân ung thư Việt Nam vào loại cao hàng đầu thế giới(tỷ lệ tử vong/mắc lên đến 73,5% so với tỷ lệ tử vong/mắc ở bệnh nhân ung thư trên toàn thế giới là 59,7%).[1]
Ung thư phổi thường gặp nhất trong các bệnh ung thư tại Việt Nam và chiếm tỷ lệ cao nhất trong các bệnh lý ung thư ở nam giới.Theo thống kê tổ chức nghiên cứu Ung thư quốc tế (International Agency for Research on Cancer – IARC) tỷ lệ mắc và chết do ung thư đại trực tràng tại Việt Namvới khoảng 8.768 bệnh nhân mới mắc, 5.976 bệnh nhân chết do căn bệnh này mỗi năm. Việt Nam là nước có tần suất mắc bệnh ung thư vú cao nhất với gần 13.000 phụ nữ và tỷ lệ mắc ung thư cổ tử cung ở mức cao trên thế giới cho thấy năm 2008 cả nước có 5.174 ca mới mắc với tỷ lệ 40,9% tập trung ở nhóm tuổi 15-44, có 2.472 ca tử vong; và ngày càng có xu hướng tăng ước tính đến năm 2025, số trường hợp mới mắcung thư cổ tử cungcủa cả nước tăng lên khoảng 40% so với năm 2008.[1], [2]
 
Hầuhết các bệnh nhân ung thư tại Việt Nam thường đi đến bác sĩ để khám khi bệnh tiến triển đến giai đoạn trễ. Khoảng 70% người bệnh ung thư được phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn 3,4làm cho chi phí điều trị tăng caovì thời gian điều trị kéo dài, đòi hỏi sử dụng nhiều liệu pháp điều trị, dịch vụ y tế tốn kémvà khả năng điều trị hết bệnh thường không cao. Vì vậy, bệnh ung thưảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng do số người mắc bệnh nhiều, bệnh gây tàn tật và tử vong cao nên sẽ là một gánh nặng kinh tế không chỉ đối với mỗi cá nhân, gia đình người bệnh mà còn cho nền kinh tế - xã hội của nước ta trước mắt cũng như lâu dài.
 
Ví dụ:chi phí điều trị trung bình 1 thángtại Việt Nam ( bao gồm các chi phí khám lâm sàng,cận lâm sàng, hóa trị liệu, hỗ trợ giảm đau, ngày giường, tiêm truyền và điều trị dự phòng tác dụng phụ )cho ung thư đại trực tràng(UTĐTT)giai đoạn tiến triểnbằng phác đồ Bevacizumab với FOLFOX(khoảng 120 triệu VNĐ) cao gần gấp 3 lần so với phác đồ FOLFOX (khoảng 41 triệuVNĐ). Bệnh thường phát hiện ở giai đoạn muộn, di căn đến các bộ phận khác của cơ thể, do đó chi phí của ung thư đại trực tràng có thể gây ra gánh nặng kinh tế lớn đối với cá nhân và toàn xã hội. [3],[4]. Một nghiên cứu ở Hàn Quốc dựa trên quan điểm của toàn xã hội tiến hành đánh giá gánh nặng kinh tế bệnh UTĐTT qua cả chi phí trực tiếp và gián tiếp có giá trị khá cao 3.100 tỷ WON. Trong đó, chi phí trực tiếp bao gồm chi phí thuốc, dịch vụ y tế (1.960 tỷ WON) và chi phí gián tiếp y tế (1.160 tỷ WON). [5] 
 
Chi phí cho điều trị ung thư ở giai đoạn trễ khá cao nênviệc phòngchống, kiểm soát các yếu tố nguy cơ gây các bệnh ung thư hiệu quả sẽ hạn chế số người mắc bệnh trong cộng đồng, làm giảm tỷ lệ bênh ở giai đoạn tiến triển từ đó làm giảm tỷ lệtàn tật, tử vong của bệnh và giảm gánh nặngđiều trị là một trong những vấn đề cần được quan tâm. Những câu hỏi được đặt ra cho chúng ta:
 
LÀM THẾ NÀO ĐỂ GIẢM TỈ LỆ MẮC BỆNH UNG THƯ?
 
Nguyên nhân sinh ung thư gồm 2 nhóm chính là các yếu tố môi trường và tác nhân di truyền. Nhiều loại ung thư gây ra do yếutố môi trường, chúng tác động từ ngoài vào gây nên những đột biến của tế bào và sinh ung thư. Chúng ta cần hiểu rõ về các yếu tố nguy cơ gây ung thư để giúp khắc phục, có biện pháp làm giảm tỉ lệ mắc bệnh ung thư
 
Các nhà dịch tễ học đã ước lượng có khoảng 70-80% các bệnh ung thư là do nguyên nhân môi trường, do đó chúng ta có thể tập trung vào kiểm soát yếu tố nguy cơ, dự phòng tích cực nhất nhằm giảm tối đa sự tiếp xúc với các nguyên nhân gây ra ung thư như:hút thuốc lá, thuốc lào, dinh dưỡng không hợp lý, thực phẩm không an toàn, do virus,ung thư do chất phóng xạ, do nghề nghiệp,ô nhiễm môi trường…
 
Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới, hút thuốc lá đã chiếm đến 30% trong tổng số nguyên nhân gây ra ung thư. Trong khói thuốc lá có chứa các hóa chất gây ung thư (các hydrocarbon thơm đa vòng, hydrocarbon dị vòng, benzen...), hút thuốc lá được coi là nguyên nhân gây ra 90% ung thư phổi, 75% ung thư khoang miệng, thanh quản, thực quản; những nghiên cứu gần đây còn cho thấy nguy cơ ung thư phổi gia tăng ở những người không hút thuốc khi họ thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc thải ra từ người hút thuốc (hút thụ động). Do đó ngành y tếphải tổ chức các phong trào phòng chống tác hại của thuốc lánhằm tuyên truyền cho những người nghiện thuốc giảm dần đến ngừng hút, cho những thanh thiếu niên chưa bao giờ hút thuốc và phụ nữ mang thai.Ngành y tế phát động phong trào vận động không hút thuốc lá tại các bệnh viện,nâng cao nhận thức của cộng đồng,tuyên truyền, giáo dục về tác hại của thuốc lá; trên các nhãn có dòng chữ cảnh báo “Hút thuốc có thể gây ung thư phổi”. Bảo vệ người dân trước khói thuốc lá, thực hiện“Thành phố không khói thuốc”, cấm hút thuốc ở tất cả các địa điểm công cộng để giảm tỷ lệ người hút thuốc và tỷ lệ phơi nhiễm thụ động với khói thuốc lá.
 
Chế độ ăn cũng là nguyên nhân quan trọng thứ hai gây bệnh ung thưsau thuốc lá, với chế độ ăn nhiều thịt, chất béo và ăn ít rau, ít trái cây dẫn đến thiếu vài loại sinh tố, các chất vi lượng selen, sắt, và chất sợi có liên quan với ung thư đại tràng.Những chất gây ô nhiễm và chất phụ gia trong thực phẩm làm tăng nguy cơ ung thư thực quản và dạ dày (Nitrit và Nitrat trong thực phẩm hong khói). Nấm mốc Aspergillus flavus thường có ở gạo, lạc mốc tiết ra độc tố aflatoxin lànguyên nhân chính gây ra ung thư gan. Mọi cố gắng để ngăn ngừa ung thư là cần phảithay đổi thói quen ăn uống, tăng cường ăn uống lành mạnh: ăn ít thịt, tránh ăn nhiều dầu mỡvà thức ăn bị mốc,tăng cường ăn nhiều hoa quả, rau và các loại vitamin nhất là betacaroten.Tăngcường sử dụng đầy đủ các vitamin, chất chống ôxy hóa như:Retinoid, caroten, vitamin C, E, Selen, calci nhằm ngăn chặn quá trình sinh ung thư. 
 
Virus viêm gan B xâm nhập vào cơ thể gây viêm gan cấp, tiếp theo là thời kỳ viêm gan mạn tính không có triệu chứng, tổn thương này sẽ dẫn đến xơ gan toàn bộ và ung thư gan. Bệnh có thểphòng tránh bằng cách sử dụng vaccine phòng viêm gan siêu vi B. Việc chủng ngừa rộng rãi viêm gan siêu vi B cho trẻ mới sinh đã làm giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong do ung thư gan nguyên phát.
 
Bệnh ung thư cổ tử cungthường gặp là do nhiễm Human Papilloma virus (HPV), Herpes virus, đặc biệt khi nhiễm HPV type 16 và 18. Bệnh thường xuất hiện ở bệnh nhân tuổi từ 40 – 70, hút thuốc lá, quan hệ tình dục sớm, có nhiều bạn tình, vệ sinh cá nhân kém,suy giảm hệ thống miễn dịch như nhiễm HIV/AIDS, dùng corticoid kéo dài, thuốc ngừa thai trong thời gian dài, tiền sử viêm nhiễm đường sinh dục nhiều lần. Hiện đã có vaccin phòng ngừa virus HPV [6].
 
Ngày nay càng có nhiều bằng chứng về sự liên quan của nhiễm khuẩn dạ dày do Helicobacter pylori với u lymphô dạ dày và ung thư biểu mô tuyến dạ dày. Viêc phát hiện và điều trị sớm viêm loét dạ dày với nhiễm Helicobacter pylori sẽ giúp giảm nguy cơ bị ung thư dạ dày.
 
Tia cực tím có trong ánh sáng mặt trời là tác nhân chính gây ung thư da. Có những bằng chứng cho thấy những người làm việc ở ngoài trời thường có tỷ lệ ung thư da ở vùng đầu, cổ cao hơn những người làm việc trong nhà. Hiện nay, tầng ozon ngày càng mỏng do bị hủy hoại ngày càng nhiều bởi các chất thải độc hại từ mặt đất, sự phun trào của núi lửa nên càng tiếp xúc với tia cực tím sẽ gia tăng tần suất mới mắc của ung thư da. Vì vậy cần tuyên truyền cho người dân dùng áo, nón che nắng, dùng thuốc bôi bảo vệ da, tránh phơi nắng quá mức nhất là thời điểm giữa trưa. 
 
Công nhân làm việc trong môi trường có tia bức xạ ion hóa (radon), asbestos,chrome, sắt, nickel, silice, chloro-methyl-ether, các hydrocacbon thơm đa vòng và amiăng có nguy cơ mắc ung thư phổi (UTP). Trong đó, hít bụi amiăng làm tăng nguy cơ mắc UTP lên gấp 10 lần, đặc biệt nếu kèm theo hút thuốc lá, nguy cơ sẽ tăng lên gấp 100 lần [3].Các thợ thường tiếp xúc với chất Anilin, tạp chất 4-amindiphenyl có nguy cơ ung thư bàng quang.Hít thở Benzen có thể làm ức chế tủy xương và gây ra chứng thiếu máu bất sản, nếu tiếp xúc Benzen với mức độ cao sẽ gây ra bệnh ung thư bạch cầu; ung thư thanh quản gặp ở các công nhân tiếp xúc với hơi acid vô cơ mạnh và ung thư các xoang cạnh mũi gặp ở công nhân tiếp xúc với formaldehyd.Vì vậy,mỗi người nên thực hiện nghiêm túc quy tắc bảo hộ lao động của nghề mình đang làm sẽ hạn chế được nguy cơ mắc ung thư do nghề nghiệp.. 
 
Ngoài ra, tỉ lệ ung thư tăng cao một phần do có nhiều tiến bộ vượt bậc trong việc phát hiện bệnh tốt hơn nên phát hiện nhiều bệnh nhân ung thư hơn so với trước khi bệnh nhân chết vì bệnh khác hoặc không rõ nguyên nhân.
 
NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN ĐIỀU TRỊ UNG THƯ ÍT HIỆU QUẢ, TỈ LỆ TỬ VONG CAO

Có thể do các nguyên nhân: chẩn đoán - phát hiện muộn, đã di căn, ý thức người bệnh chưa đi khám bệnh sớm - điều trị thiếu triệt để,chi phí điều trị cao-bệnh nhân không có điều kiện chi trả.
 
Bệnh nhân ung thư nếu được phát hiện sớm sẽ kéo dài thời gian sống còn. Hiện nay nhiều loại ung thư có thể điều trị thành công nếu bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm. Nhưng phần lớn hiện nay bệnh nhân đến khám đều đã ở giai đoạn muộn; trong đócó thể kể đến bệnh ung thư phổi có thể được điều trị dứt điểm nếu phát hiện sớm. Ở giai đoạn 1, tỷ lệ sống sót của người bệnh lên tới 70% nhưng ở giai đoạn cuối, tỷ lệ tử vong trong vòng 6 tháng tới một năm là 90%. Trong những trường hợp này, phương pháp xạ trị và hóa trị chỉ có thể giúp giảm bớt các triệu chứng cho người bệnh.Ung thư lưỡi mặc dù hiếm gặp nhưng có đến 90% bệnh nhân đến khám bệnh ở giai đoạn muộn, phương pháp điều trị buộc phải phẫu thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ lưỡi tùy theo kích thước và vị trí khối u.
 
Theo các chuyên gia y tế, cách phòng tránh ung thư hiệu quả nhất là tạo lối sống lành mạnh, khám sức khỏe định kỳ để phòng và chữa bệnh kịp thời. Bên cạnh đó Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ ngân sách để tuyên truyền, giáo dục người dân hiểu rõ về bệnh ung thư có thể được chữa khỏi nếu phát hiện sớm, hỗ trợ giá về các thăm khám cận lâm sàng để tầm soát ung thư. Cơ quan Bảo hiểm Y tế dựa trên các nghiên cứu kinh tế dược để xem xét, đánh giá gánh nặng, chi phí - hiệu quả của các phác đồ điều trị ung thư để tạo điều kiện hỗ trợ chi phí điều trị ung thư cho bệnh nhân, trên cơ sở đó giúp bác sĩ lựa chọn phác đồ điều trị phù hợpcho từng người bệnh, không chỉ tăng hiệu quả điều trị bệnh mà còn phù hợp với khả năng chi trả của bệnh nhân. Đồng thời kêu gọi sự hỗ trợ về giá thuốc của các nhà sản xuất, phân phối thuốc cho bệnh nhân được điều trị với phác đồ có hiệu quả cao. 
 
GIẢI PHÁP ĐỂ ĐIỀU TRỊ UNG THƯ HIỆU QUẢ, GIẢM TỈ LỆ TỬ VONG
 
Vì các triệu chứng lâm sàng thường không rõ ràng nên bệnh nhân đến khám ở giai đoạn tương đối trễ. Cho nên cần tuyên truyền, giáo dục bệnh nhân đi khám bệnh sớm khi có dấu hiệu bất thường. Bác sĩ nên thực hiện việc thăm khám lâm sàng, cận lâm sàng để sàng lọc, phát hiện sớm một ung thư tiềm ẩn hay tiền ung thưtrước khi di căn xảy ra thì hiệu quả điều trị sẽ tốt hơn, làm giảm tỷ lệ tử vong, giảm chi phí điều trị.Sàng lọc để phát hiện bệnh ung thư khi chưa có triệu chứng thường có kết quả khả quan đối với ung thư vú, cổ tử cung, dạ dày, đại tràng và ung thư hắc tố.
 
Ví dụ như để sàng lọc phát hiện sớm, cũng như chẩn đoán ung thư vú, tất cả phụ nữ trên 40 tuổi trong nhóm nguy cơ cao đượckhuyên nên tự khám vú, siêu âm tuyến vú, chụp tuyến vú (chụp nhủ ảnh) hàng năm như là một phần của kiểm tra sức khỏe toàn diện. Bên cạnh đó, tự thực hiện khám vú một tháng một lần sau khi sạch kinh và việc tự khám vú cẩn thận sẽ phát hiện u khi còn nhỏ, hạn chế di căn. Do vậy tự khám vú nên được phổ biến, tư vấn, hướng dẫn rộng rãi. 
 
*Sàng lọc ung thư cổ tử cung bằng Paptest âm đạo mỗi năm một đến hai lần ở phụ nữ trên 30 tuổi đã có gia đình. Chương trình sàng lọc ung thư cổ tử cung áp dụng bằng Paptest đã làm giảm 30% tỷ lệ các trường hợp ung thư cổ tử cung xâm lấn. Ở các vùng sâu, vùng xa không có phương tiện để làm Paptest có thể khám cổ tử cung bằng mỏ vịt cho các phụ nữ trên 30 tuổi, nếu nghi ngờ sẽ chuyển đếnphòng khám chuyên khoa để chẩn đoán và điều trị.
 
*Sàng lọc ung thư đại trực tràng bằng các test sàng lọc như Xét nghiệm máu ẩn trong phân (FOBT). Nội soiđại trực tràng có ưu điểm là độ nhạy và độ đặc hiệu cao và nhìn được toàn bộ khung đại tràng, nhưng giá thành cao,chỉ nên soi toàn bộ khung đại tràng với các đối tượng có nguy cơ cao với xét nghiệm FOBT dương tính.
 
*Sàng lọc các ung thư khác như ung thư hắc tố thì dựa trên yếu tố nguy cơ là tiền sử gia đình, tiền căn bị bỏng nắng hay có tàn nhang, các nốt ruồi ở trên cơ thể được khám bằng mắt. 
 
Chụp Xquang phổi định kỳ hằng năm cho những người nghiện thuốc lá trên 45 tuổi có thể phát hiện được u phổi khi còn nhỏ. 
 
Sàng lọc ung thư dạ dày bằng chụp X.quang dạ dày và soi dạ dày cho người có tiền sử viêm loét dạ dày mãn tính, hoặc có dấu hiệu bệnh viêm loét dạ dày.
 
Ung thư gan nguyên phát được sàng lọc bằng cách theo dõinồng độ Alpha Foetoprotein (AFP) trong huyết thanh những đối tượng đã bị viêm gan siêu vi B, siêu âm được dùng để theo dõi các trường hợp có kết quả bất thường. 
 
Ung thư tiền liệt tuyến có khả năng phát hiện bệnh khi chưa có triệu chứng quathăm khám trực tràng bằng tay, siêu âm qua trực tràng, kháng nguyên đặc hiệu của tiền liệt tuyến (PSA). Ung thư tuyến giáp có thể phát hiện sớm qua khám lâm sàng, siêu âm tuyến giáp, xét nghệm calcitonin và Thyroglobulin. 
 
Yếu tố di truyền, lịch sử gia đình được xem là yếu tố nguy cơ hay gặp của một số loại ung thư như ung thư vú, ung thư đại trực tràng, ung thư võng mặc mắt, bệnh khô da nhiễm sắc tố. Trên 10% ung thư đại trực tràng có liên quan đến yếu tố di truyền như đa polyp tuyến gia đình; thường bắt đầu ở tuổi 30-40 và một số polyp trở nên ung thư hóa, dự phòng bằng cách cắt đại tràng toàn bộ trước giai đoạn ung thư hóa. 
 
Ung thư vú có tính gia đình có 2 loại ( Ung thư vú di truyền: do đột biến gen, có tần suất mắc bệnh cao.Gia đình ung thư vú: do trong gia đình cùng phơi nhiễm yếu tố nguy cơ cao ung thư vú nhưng có thể không mang gen di truyền, ung thư thường xảy ra muộn và chỉ vài thành viên mắc ung thư vú). Cần có chiến lược dự phòng sàng lọc đối với người có tiền sử gia đình bị ung thư để phát hiện sớm, kịp thời điều trị, giảm gánh nặng y tế. 
 
TÀI LIỆU THAM KHẢO
 
1.J. Ferlay, I. Soerjomataram, M. Ervik, R. Dikshit, S. Eser, C. Mathers, M. Rebelo, DM. Parkin, D. Forman and F. Bray (2012). GLOBOCAN 2012 v1.0: Cancer Incidence and Mortality Worldwide: IARC Cancer Base No.11
 
hptt://www.wcrf.org/cancer_statistics/data_specific_cancers/lung_cancer_statistics. php
 
2. Nguyen, Hoang Lan (2013). Survival probability and prognostic factors for breast cancer patients in Vietnam.Global Health Action, 6:18.
 
3.Bruce J. Giantonio, Paul J. Catalano, Neal J. Meropol, (2007). Bevacizumab in Combination with Oxaliplatin, Fluorouracil, and Treated Metastatic Colorectal Cancer: Results from the Leucovorin (FOLFOX4) for Previously Eastern Cooperative Oncology Group Study E3200. Clinical Oncology, 25:1539-1544.
 
4. Bảng giá dịch vụ y tế của Bệnh viện Nhân dân Gia Định năm 2014.
 
5.Ju-Young Byun, Seok-Jun Yoon, [...], and Yo-Han Lee (2014).Economic burden of colorectal cancer in Korea.J Prev Med Public Health,47: 84-93.
 
6. American Cancer Society (2008), Global Cancer Facts & Figures, 2nd Edition.

10 hoạt động nổi bật trong tháng


Quảng cáo