TẦM SOÁT BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Cập nhật lúc : 06/06/2016 10:51

TẦM SOÁT BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

ThS. DS. Phạm Hồng Thắm, TS. BS. Nguyễn Thị Thu Thảo, DSCK I. Lương Thị Thu Lam
Bệnh viện Nhân dân Gia Định TP. Hồ Chí Minh
 
Trong những năm gần đây, bệnh đái tháo đường (ĐTĐ) đang ngày càng trở nên là vấn đề lớn đối với giới y khoa cũng như đối với cộng đồng. Theo số liệu của Hội Nội tiết Đái tháo đường Việt Nam, ước tính 5,7% dân số Việt Nam mắc bệnh đái tháo đường (hơn 4 triệu, trong đó 60% chưa được chẩn đoán phát hiện đái tháo đường (3 triệu người). 
 
Tại thời điểm được phát hiện bệnh, có đến 50% bệnh nhân mắc bệnh đái tháo đường (ĐTĐ) týp 2 đã có biến chứng. Do vậy, việc điều trị gặp nhiều khó khăn và để lại nhiều hậu quả nặng nề. Vì vậy chiến lược tầm soát và phát hiện sớm bệnh đái tháo đường có vai trò rất quan trọng trong việc chăm sóc sức khoẻ cộng đồng, cần được đặt vào mục tiêu hàng đầu của quốc gia.
 
Ngoài ra việc điều trị đái tháo đường hiện nay gặp nhiều khó khăn, nghiên cứu tầm soát dinh dưỡng và sức khoẻ quốc gia cho thấy tỉ lệ đạt mục tiêu điều trị rất thấp do nhiều nguyên nhân như sự kém tuân thủ của người bệnh [3], thất bại thứ phát và các biến chứng do điều trị như hạ đường huyết làm gia tăng các biến cố tim mạch [4]. …
 
Vấn đề đặt ra là làm sao để phát hiện sớm bệnh đái tháo đường? và làm thế nào để đạt hiệu quả điều trị?
 
Đái tháo đường là bệnh rối loạn chuyển hóa do nhiều nguyên nhân khác nhau gây nên, đặc trưng của bệnh là tăng đường huyết mạn tính cùng với rối loạn chuyển hóa carbonhydrat (chất đường), lipid (chất béo), protein (chất đạm) do thiếu insuline có kèm hoặc không kèm kháng insuline với các mức độ khác nhau [3]. Hệ quả của tăng đường huyết mạn tính là tổn thương nhiều cơ quan như: mắt, thận, thần kinh [1].
 
Vì sao tỉ lệ mắc bệnh tại Việt Nam cao? Bệnh đái tháo đường ở Việt Nam gia tăng với tốc độ cao nhất thế giới, liên quan chặt chẽ đến thói quen sinh hoạt không khoa học. Từ thói quen ăn uống của người Việt, khoảng 70% năng lượng từ chất đường làm tăng mức độ đáp ứng đường máu ở Việt Nam trong độ tuổi từ 60-65, khiến nguy cơ bệnh đái tháo đường tăng cao. Một cuộc nghiên cứu được công bố bởi GS Shigeru Yamamoto, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu dinh dưỡng và văn hóa ẩm thực châu Á, Đại học Jumoji, Tokyo, Nhật Bản cũng chứng tỏ mối liên hệ giữa thói quen ăn gạo trắng với bệnh đái tháo đường.
 
Ủy ban chẩn đoán và phân loại bệnh tiểu đường Hoa Kỳ đã phân loại bệnh đái tháo đường có 3 dạng chính gồm: đái tháo đường type 1, đái tháo đường type 2 và tiểu đường thai kỳ.
 
Tùy theo từng dạng bệnh mà có những nguyên nhân khác nhau. Như trong bệnh đái tháo đường type 1 thì yếu tố di truyền rất quan trọng, bên cạnh đó có thể là yếu tố suy giảm hệ miễn dịch khiến tế bào bạch cầu tấn công tế bào beta làm tuyến tụy suy yếu, hoặc yếu tố môi trường.
 
Tuy nhiên, do phổ biến nhất hiện nay là đái tháo đường type 2 (chiếm hơn 90%) và liên quan chặt chẽ đến lối sống - điều mà mỗi người có thể nỗ lực điều chỉnh được
 
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự thay đổi lối sống, chẳng hạn như chăm vận động cơ thể và giảm cân, là những cách tốt nhất để đảo ngược hội chứng chuyển hóa, cải thiện phản ứng của cơ thể với insulin, và giảm nguy cơ bệnh đái tháo đường type 2 cũng như bệnh tim mạch.
 
Các đối tượng sau đây có nguy cơ mắc đái tháo đường, cần được tầm soát để phát hiện bệnh:
 
• Ít vận động thể lực, béo phì 
 
• Có người thân gần nhất mắc bệnh ĐTĐ (cha mẹ hoặc anh chị em ruột)
 
• Tiền căn ĐTĐ thai kỳ hoặc sinh con > 4kg
 
• Tăng huyết áp (HA ≥ 140/90mmHg)
 
• Thuộc sắc dân có nguy cơ cao (Mỹ da đen, Mỹ La tinh, Mỹ bản xứ, Mỹ gốc châu Á, dân đảo châu Á – Thái Bình Dương)
 
• Rối loạn đường huyết đói hoặc rối loạn dung nạp glucose
 
• HDL cholesterol ≤ 35mg/dl (0,9mmol/l) và hoặc triglycerid ≥ 250mg/dl (2,82mmol/l)
 
• Nữ có hội chứng buồng trứng đa nang 
 
• Có tiền căn bị các các bệnh về mạch máu
 
• Tuổi > 45 tuổi
 
Theo Hiệp hội Tiểu đường Mỹ về Tiêu chuẩn chăm sóc y tế trong bệnh đái tháo đường, thì việc chuẩn đoán bệnh đái tháo đường muốn chính xác bắt buộc phải được trải qua các xét nghiệm máu.
 
Hiện nay, các phương pháp chính để kiểm soát đường huyết bao gồm: Thử đường trong nước tiểu, đo đường huyết và một số xét nghiệm chuyên môn. Qua mức đường huyết thay đổi, bạn có thể nắm rõ mình có thuộc nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường hay không.
 
Tuy nhiên khám sức khỏe định kỳ cũng như thói quen xét nghiệm máu thường quy tại cộng đồng còn ở tỷ lệ thấp, nhân viên y tế cần tư vấn, hỗ trợ giúp cộng đồng hiểu rõ hơn tầm quan trọng khám sức khỏe định kỳ. Tại mỗi cộng đồng dân cư, trung tâm y tế dự phòng quận (huyện), trạm xá (phường, xã) cần có những chương trình hành động, tuyên truyền về bệnh đái tháo đường, biện pháp phòng ngừa và biện pháp giúp phát hiện sớm bệnh đái tháo đường.
 
Riêng đối với đối tượng công nhân viên chức, cần bổ sung các xét nghiệm đường huyết vào kế hoạch khám sức khỏe định kỳ nhằm cung cấp những thông tin về tình hình bệnh đái tháo đường hiện nay cũng như tầm soát được bệnh.
 
Việc phát hiện sớm bệnh đái tháo đường góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, giảm tỉ lệ các biến chứng do bệnh đái tháo đường gây ra, giảm tỉ lệ tử vong do bệnh đái tháo đường.
 
Bên cạnh việc phát hiện sớm bệnh đái tháo đường, biện pháp phòng ngừa rất quan trọng, theo tài liệu của Hiệp hội Tiểu đường Mỹ về Tiêu chuẩn chăm sóc y tế trong bệnh đái tháo đường (2012), việc chữa trị đái tháo đường chủ yếu cần kiểm soát lượng insulin của cơ thể, nên người bệnh ngoài dùng thuốc, có chế độ theo dõi bệnh nghiêm ngặt, còn phải có 1 lối sống và chế độ ăn uống hợp lý, khoa học.
 
Điều trị bệnh đái tháo đường typ 2 là sự phối hợp ba biện pháp:
 
• Giáo dục bệnh nhân
 
• Thay đổi lối sống
 
• Thuốc hạ đường huyết.
 
Hiệp hội đái tháo đường Mỹ khuyến cáo bệnh nhân cần điều chỉnh lối sống và thái độ ăn uống của mình để kiểm soát bệnh và hạn chế các biến chứng có thể gặp phải.
 
1. Về chế độ ăn uống
 
Dùng các thực phẩm có nhiều chất xơ phóng thích chậm đường, giúp giữ lượng đường huyết trong máu tăng chậm, nhờ vậy ngăn ngừa cơ thể sản xuất quá nhiều insulin.
 
Thực phẩm nhiều chất xơ cũng cung cấp năng lượng lâu dài và giúp bạn no lâu hơn. Bệnh nhân đái tháo đường cần hạn chế các thực phẩm, đồ uống sau:
 
• Thực phẩm được chế biến ở nhiệt độ cao như xào, chiên, đặc biệt là chiên giòn
 
• Các loại thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm đóng hộp
 
• Đồ ngọt: Đường, mía, tất cả các loại sữa chế biến (chỉ nên hạn chế các loại sữa chế biến, còn sữa tươi nguyên chất không đường thì lại rất tốt), cà phê, kẹo, đá chanh, trái cây đóng hộp, nước quả ép, kẹo, mứt, chè, mỡ...
 
• Hạn chế ăn cơm chiên, mì xào, hủ tiếu, bánh canh, bánh mì, các loại khoai (khoai lang, khoai mì…), bánh bích qui, trái cây ngọt, trứng.
 
• Không ăn mặn
 
• Hạn chế uống rượu, hút thuốc vì có thể thúc đẩy hạ đường huyết trên bệnh nhân đang điều trị với thuốc hạ đường huyết.
 
2. Về lối sống
 
Bệnh nhân đái tháo đường cần điều chỉnh cho mình một lối sống lành mạnh, thường xuyên vận động và phải theo dõi, kiểm soát được tình hình sức khỏe của mình như:
 
• Phải kiểm soát cân nặng: Giảm cân là mục tiêu quan trọng cho người bệnh đái tháo đường (đặc biệt là đái tháo đường type 2). Béo phì làm tăng lượng đường huyết và kháng với insulin.
 
Một chương trình giảm cân thích hợp cũng giúp ngăn ngừa sự gia tăng các biến chứng do béo phì như huyết áp cao, bệnh tim mạch.
 
• Phải có một liệu pháp thư giãn: Stress làm tăng sự giải phóng hormon tuyến yên ACTH, từ đó thúc đẩy giải phóng hormon cortisol từ tuyến thượng thận, còn được gọi là hormon stress, ảnh hưởng gián tiếp tới lượng đường huyết trong cơ thể.
 
• Ngủ đủ giấc: Thiếu ngủ có thể làm tăng lượng đường huyết và tăng sản sinh hormon stress cortisol. Để tránh điều này hãy duy trì giấc ngủ đều đặn liên tục 7-8 giờ.
 
• Ngừng hút thuốc: Các sản phẩm thuốc lá có thể ảnh hưởng tới lưu thông máu trong cơ thể. Tuần hoàn máu bị ảnh hưởng có thể ảnh hưởng tới bệnh tiểu đường và gây hậu quả nghiêm trọng.
 
• Chăm vận động: Nên tập luyện thường xuyên. Theo các nghiên cứu, những bệnh nhân tiểu đường thường xuyên tập luyện ít có khả năng bị các biến chứng như đột quỵ và đau tim.

3. Chế độ luyện tập cho người bị đái tháo đường
 
Chế độ luyện tập là một phần quan trọng của công tác điều trị đái tháo đường. Hoạt động thể lực làm cơ thể tiêu thụ đường dễ dàng, do đó làm giảm lượng đường máu dẫn đến có thể làm giảm liều insulin hoặc một số thuốc hạ đường máu khác.
 
Hoạt động thể lực cũng giúp cải thiện tình trạng hoạt động của một số cơ quan, nâng cao tình trạng sức khỏe cơ thể làm tinh thần hoạt bát, nhanh nhẹn, sảng khoái.
 
Bệnh đái tháo đường là một bệnh chuyển hóa phức tạp, gây ra nhiều biến chứng nặng nề, theo hướng dẫn mới nhất của các Hiệp hội đái tháo đường quốc tế cũng như tại Việt Nam, biện pháp tốt nhất là phòng bệnh, tầm soát bệnh, chẩn đoán và điều trị sớm kết hợp chiến lược giáo dục cho bệnh nhân biết cách tự chăm sóc và quản lý bệnh của mình

TÀI LIỆU THAM KHẢO:
 
1. Phác đồ hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh đái tháo đường típ 2 ngoại trú Bệnh viện Nhân dân Gia Định
 
2. Robert A. Gabbay, M.D,Ph.D, And Kendra Durdock,R.N., B.S.N., CDE. Strategies to Increase Adherence through Diabetes Technology. Journal of Diabetes Science and Technology Vol.4 (May 2010), Issue 3: 661-665
 
3. David C. Klonoff, M.D., FACP. Improved Outcomes from Diabetes Monitoring The Benefits of Better Adherence, Therapy Adjustments, Patient Education, and Telemedicine Support. Journal of Diabetes Science and Technology Vol.6 (May 2012), Issue 3: 486-490
 
4. Michael S. Spencer, Edith C. Kieffer, and Brandy R. Effectiness of a Community Health Worker Intervention among African American and Latino Adults with Type 2 Diabetes: A Radomized Controlled Trial. American Journal of Public Health, December 2011, Vol. 101, No. 12: 2253-2260
 
5. Nadia R. Al Mazroui, Mostafa M. Kamal, Naserdeen M. Ghabash, Targ Ahmed Yacout. Influence of pharmaceutical care on health outcomes in patients with Type 2 diabetes mellitus. British Journal of Clinical Pharmacology, May 2009, Vol. 67, Issue 5: 547-557
 
6. Ranial M. Jamous, Waleed M. Sweileh and Donald E. Morisky. Adherence and satisfaction with oral hypoglycemic medications: a pilot study in Palestine. International Journal of Clinical Pharmacy, 2011, Vol 33, Issue 6 :942 -948
 
7. Beverly Mielke Kocarnik, Chuan-Fen LiuEdwin, S. WongMark. Does the presence of a pharmacist in primary care clinics improve diabetes medication adherence? BMC health services research, 2012, Vol 12: 391
 
 

10 hoạt động nổi bật trong tháng


Quảng cáo