SÁNG KIẾN PHÁT HIỆN SỚM VÀ HẠN CHẾ BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG CHƯA ĐƯỢC CHẨN ĐOÁN TRONG XÃ HỘI

Cập nhật lúc : 08/06/2016 09:54

SÁNG KIẾN PHÁT HIỆN SỚM VÀ HẠN CHẾ BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG
CHƯA ĐƯỢC CHẨN ĐOÁN TRONG XÃ HỘI

Tác giả: DS. Trương Đình Phước – DS. Đào Thị Hoàng Thu
 
Bệnh lý đái tháo đường là một trong mười nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới, theo một thống kê gần đây cứ 7 giây, trên thế giới lại có một người chết vì căn bệnh này. Tại Việt Nam, tình hình kiểm soát bệnh lý đái tháo đường hiện đang gặp rất nhiều khó khăn, mặc dù các cơ quan ban ngành đã đưa ra nhiều biện pháp nhằm hạn chế số lượng bệnh nhân đái tháo đường và giảm thiểu tối đa biến chứng của căn bệnh, tuy nhiên diễn tiến vẫn còn rất phức tạp. Trích dẫn lời PGS.TS Tạ Văn Bình (Chủ tịch Hội Người giáo dục bệnh đái tháo đường Việt Nam): “Việt Nam không phải là quốc gia có tỷ lệ bệnh tiểu đường lớn nhất thế giới, nhưng bệnh tiểu đường ở Việt Nam phát triển nhanh nhất thế giới”. Những người mắc bệnh đái tháo đường ở nước ta thường ở độ tuổi từ 30-65. Mặc dù đái tháo đường là một căn bệnh nguy hiểm tuy nhiên đa số người bệnh lại rất thờ ơ, ít quan tâm đến hậu quả cũng như có những biện pháp phòng và điều trị các biến chứng của đái tháo đường. Một minh chứng cho vấn đề này là: “2/3 số người mắc bệnh tiểu đường không biết mình mắc bệnh” và rất ít người chưa mắc bệnh thực sự có kiến thức cơ bản về bệnh này.
 
Có rất nhiều nguyên nhân lý giải điều này, tuy nhiên ở mức độ chủ quan, theo tôi có hai khía cạnh chính dẫn đến tình trạng bệnh nhân thì không biết có bệnh, bác sĩ thì không thể bám sát được tình trạng bệnh của bệnh nhân. Thứ nhất, về bản thân người bệnh, đa số người dân nước ta có tâm lý có bệnh rồi mới chữa, việc tầm soát kiểm soát bệnh đái tháo đường gần như là con số không. Trừ một số ít bệnh nhân có điều kiện đi khám sức khỏe thường xuyên, hoặc/và bệnh nhân thực sự quan tâm đến tình trạng sức khỏe của bản thân, đại đa số bệnh nhân bỏ qua giai đoạn đầu của căn bệnh này. Ở đây, tôi chưa tính đến số lượng không nhỏ người dân, khi biết bệnh, sẽ tự tìm giải pháp để điều trị cho mình, dẫn đến tình trạng lợn lành thành lợn què. Vì sao, hiện nay quá dễ để tự trị bệnh tại gia bằng các phương pháp khác nhau, chỉ cần vào google, một cái click chuột là hàng loạt phương án điều trị khác nhau, từ phương pháp dân gian sắc uống một thảo mộc X,Y,Z nào đó, đến các phương pháp bấm huyệt, các loại máy hàng ngoại chạy điện – chạy pin A,B,C , với các công dụng quảng bá trị bách bệnh nào đó… Từ đó dẫn đến tình trạng bệnh nhân ngày càng loay hoay lún sâu trong vũng bùn tự tạo ra vì thông tin đại chúng, trong khi đó các chuyên gia trong lĩnh vực y tế, thì lại đau đầu vì số lượng bệnh nhân cứ ngày càng tăng mà không có cách nào kiểm soát, kìm hãm được. Thứ hai, về cán bộ y tế, ở đây là các bác sĩ chuyên khoa nội tiết, chưa có cách nào để tiếp cận với những đối tượng bệnh nhân kể trên. Việc tổ chức những buổi tư vấn do một tổ chức, hãng dược đa quốc gia nào đó mời bác sĩ trả lời qua sóng truyền hình một vài câu hỏi liên quan đến bệnh, hoặc để các tờ hướng dẫn tại khu khám chữa bệnh của bệnh viện chỉ giải đáp thắc mắc cho một số lượng nhỏ bệnh nhân nào đó, tất cả chỉ là giải pháp tạm thời mà thôi. Vì vậy xảy ra một nghịch lý là bệnh nhân biết mình có bệnh thì tự chữa không cần khám, bác sĩ thì căng thẳng vì ngồi làm việc ở phòng khám cả ngày với tần suất vài trăm bệnh nhân/người/ngày, mà không biết được còn rất nhiều bệnh nhân ngoài kia tự tìm tòi phương pháp chữa bệnh cho mình. 
 
Phát hiện sớm bệnh nhân đái tháo đường bằng các biện pháp tuyên tuyền qua đài báo, pa-nô, áp phích cổ động là chưa đủ, việc hướng tới tăng cường nhận thức của người dân trực tiếp mới là mục tiêu tối quan trọng. Vì lý do có rất nhiều bệnh nhân không có cơ hội được tư vấn cũng như được trực tiếp hướng dẫn cách phòng, chữa bệnh đái tháo đường. Những đối tượng này đa phần là những người không thường xuyên tiếp xúc với các phương tiện thông tin đại chúng, không được sự tư vấn từ các nhân viên y tế, các chuyên gia chăm sóc đái tháo đường. Vì vậy cần phải có những biện pháp cấp bách nhằm mục đích hướng tới những bệnh nhân này, giảm thiểu số lượng chưa được chẩn đoán (khoảng 3 triệu người) và tăng chất lượng chăm sóc, điều trị tại nhà cũng như tại cơ sở khám, chữa bệnh.
 
Theo ý kiến của cá nhân tôi, cần phải lập một sự liên hệ chặt chẽ giữa tổ chức y tế với người có bệnh đái tháo đường (biết và chưa biết bản thân có bệnh hay không). Điều này nghe thì có vẻ dễ dàng trong thời đại công nghệ truyền thông đang phát triển hiện nay. Điện thoại, ti-vi, đài báo… nhan nhản khắp nơi, và các chuyên mục chăm sóc sức khỏe và tư vấn dinh dưỡng ngày xuất hiện càng nhiều. Tuy nhiên, mọi nỗ lực và các giải pháp được đưa ra gần đây ít đem lại hiệu quả rõ rệt, điều này dĩ nhiên là do thiếu một kênh “cơ sở y tế-bệnh nhân”, việc thành lập một mối liên hệ mật thiết giữa cơ sở y tế và bệnh nhân là điều kiện tiên quyết để giải quyết những khó khăn kể trên. Tôi xin đưa ra mô hình B1-T-B2 nhằm hướng đến mục tiêu phát hiện sớm bệnh nhân đái tháo đường, giảm số lượng bệnh nhân chưa được chẩn đoán hiện này.
 
Mô hình B1-T-B2 có ý nghĩa như sau: B1 là bệnh nhân đái tháo đường biết hoặc chưa biết bản thân có bệnh hay không, là những người có thắc mắc chưa được giải đáp hoặc có nhu cầu được chăm sóc y tế. B2 là bác sĩ, dược sĩ, chuyên gia tư vấn y tế hoạt động trên lĩnh vực điều trị các bệnh nội tiết, trong đó có đái tháo đường. Cầu nối T là tình nguyện viên (TNV) hoạt động trong lĩnh vực y tế, có thể là bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng, thư ký y khoa, thậm chí là các bạn sinh viên y dược muốn được học hỏi trau dồi kiến thức. Các ký tự “-“ là các cầu nối liên hệ giữa 3 đối tượng trên, tương hỗ theo thứ tự hình thức liên hệ: trao đổi trực tiếp – tiên lượng, đưa ra giải pháp – theo dõi tình trạng. Mô hình hoạt động như sau: dựa trên đường dây nóng miễn phí được Bộ Y tế đưa ra, bệnh nhân (B1) có nguyện vọng tìm hiểu bệnh đái tháo đường, tìm phương pháp điều trị hoặc hỗ trợ… liên hệ, đưa ra câu hỏi với nội dung liên quan đến bệnh đái tháo đường hoặc các biến chứng liên quan, với việc để lại địa chỉ mail, số điện thoại tiện cho việc liên lạc tư vấn trao đổi về sau. Các tình nguyện viên (T) là những người tiếp nhận thông tin, sàng lọc và trao đổi với chuyên gia y tế, những người am hiểu lĩnh vực chăm sóc điều trị bệnh đái tháo đường (B2). Sau khi đã hội chẩn kỹ lưỡng, các chuyên gia y tế sẽ cho chỉ định hoặc đưa ra những tư vấn, những chỉ định phù hợp để cho tình nguyện viên có thể truyền đạt lại với bệnh nhân một cách thuận tiện và dễ hiểu nhất. Từ những thông tin hướng dẫn nhận được từ các chuyên gia y tế, các tình nguyện viên sẽ liên lạc trao đổi hướng dẫn cho bệnh nhân trực tiếp hoặc gián tiếp miễn là thuận tiện cho bệnh nhân. Tùy theo tình trạng của bệnh nhân mà sẽ có chỉ định phù hợp, dùng thuốc hoặc không dùng thuốc, có nhất thiết phải nhập viện để kiểm tra hay không, hoặc có cần phải làm thêm xét nghiệm nào nữa không… Tất cả sẽ được lưu lại trên hệ thống, và chuyên gia y tế chỉ cần ghi chú hay dặn dò kèm thêm cho TNV sao cho dễ tiếp nhận mà thôi. Một vấn đề được đưa ra là làm sao duy trì cho mô hình này hoạt động, xin được trình bày ở cuối đề tài. Song song với việc tìm giải pháp cho cán Bộ Y tế, đó là việc tăng cường nhận thức cho người dân về mặt bệnh học đái tháo đường, không để tình trạng “mất bò mới lo làm chuồng”: xuất hiện các biến chứng mạn tính (biến chứng mạch máu, biến chứng thần kinh…). Để giải quyết vấn đề này cần có chiến lược rõ ràng và lâu dài. Thay đổi nhận thức của người dân không phải là chuyện dễ dàng, xảy ra một sớm một chiều, do đó việc thay đổi cần theo trình tự hợp lý. Theo cá nhân tôi, cần cho đại bộ phận dân chúng thấy được tác hại của căn bệnh này, thông qua các kênh thông tin dễ thực hiện như báo mạng, các buổi tư vấn hay khám sức khỏe miễn phí, và đây là cơ hội tiếp cận lâm sàng cho đối tượng T như đã nêu ở trên. Các hình ảnh về biến chứng đái tháo đường có thể đặt tại các khu vực dân cư, các trạm y tế xã, phường… đơn giản dưới hình thức “bảng thông tin sức khỏe” hoặc các tờ rơi, áp phích với nội dung dễ hiểu, hình ảnh trực quan. Các dấu hiệu đái tháo đường và đối tượng dễ mắc đái tháo đường được minh họa một cách rõ ràng có hệ thống thông qua các kênh thông tin đơn giản như vậy. Khi người dân đã quan tâm đến bệnh, sợ mắc bệnh thì việc khám, chữa bệnh sẽ dễ dàng hơn rất nhiều. Theo cá nhân tôi được biết, giá thành của một bộ kit thử đường huyết (gồm bút và que thử) trên thị trường không dưới 1,5 triệu đồng, đây là khoảng tiền không nhỏ để tầm soát phát hiện bệnh tại nhà. Sự ra đời của một câu lạc bộ bệnh nhân đái tháo đường có uy tín, hoạt động một cách bài bản, rõ ràng là vô cùng cần thiết trong thời điểm hiện tại, đây không chỉ là nơi chia sẻ kinh nghiệm chăm sóc giữa bệnh nhân với nhau mà còn là nơi các bạn TNV có thể dành thời gian hướng dẫn những kiến thức cơ bản về bệnh, phương pháp chăm sóc dùng thuốc hoặc không dùng thuốc cho người thân của bệnh nhân. Các bộ kit thử được trang bị sẵn cho câu lạc bộ được sử dụng cho bất cứ bệnh nhân nào có nghi vấn về bệnh đái tháo đường khi tham gia câu lạc bộ. Câu lạc bộ thường xuyên tổ chức những buổi giao lưu, sinh hoạt tập thể cho bệnh nhân. Các buổi sinh hoạt cộng đồng được tổ chức đều đặn (1 lần/tháng) và có chủ đề cụ thể cho từng ngày sinh hoạt, dưới sự dẫn dắt của một chuyên gia trong ngành và các bạn TNV, đảm bảo sự hứng thú và nhiệt tình tham gia cho bệnh nhân. Lấy ví dụ cụ thể: chủ đề dinh dưỡng cho bệnh nhân đái tháo đường typ I, II, chủ đề chăm sóc vệ sinh cho bệnh nhân có dấu hiệu loét bàn chân, chủ đề hướng dẫn sử dụng thuốc dạng bút tiêm… Các bạn TNV sẽ lồng ghép cập nhật kiến thức và giao lưu cho các bệnh nhân với nhau, nhằm tạo sự gần gũi và giảm độ nhàm chán cho buổi sinh hoạt. 
 
Để làm được điều này các bạn TNV ngoài sức khỏe, sự năng động, nhiệt tình cần trang bị một kiến thức tốt, để tiếp nhận và trao đổi thông tin một cách chính xác và hợp lý. Các lớp bồi dưỡng kiến thức cơ sở và nâng cao đươc mở liên tục do các bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng đầu ngành nội tiết hướng dẫn, các bạn TNV sẽ được cập nhật thông tin một cách có hệ thống, làm cơ sở cho việc chăm sóc cho bệnh nhân sau này, kết thúc các khóa học học viên phải vượt qua những bài test kiến thức nghiêm ngặt, được cấp chứng chỉ hoàn thành chỉ tiêu. Một TNV phải đảm bảo có hoàn thành một khung cơ số chỉ tiêu nào đó thì mới được cấp chứng chỉ tình nguyện viên chính thức và mới được trực tiếp tiếp xúc với bệnh nhân. Kiến thức về bệnh học và các phương pháp chăm sóc được cập nhật liên tục, đảm bảo cung cấp một số lượng TNV có trình độ, có kiến thức tốt phục vụ cho cộng đồng, cho xã hội. 
 
Song song với hoạt động của đội ngũ TNV, các bác sĩ, dược sĩ thường xuyên theo dõi tình trạng lâm sàng của bệnh nhân thông qua kênh thông tin cập nhật thường xuyên. Kênh thông tin ở đây là những feedback trong ngày mà đội ngũ TNV thông báo về tình trạng bệnh nhân trong ngày để bác sĩ, dược sĩ có thể kịp thời theo dõi và cho chỉ định kịp thời trong trường hợp khẩn cấp hoặc cần một sự chăm sóc y tế đặc biệt. Kênh thông tin ở đây chính là trao đổi về tình trạng lâm sàng bệnh nhân, thông tin thuốc, những thông tin khác liên quan kèm hình ảnh chụp trực quan mà TNV gởi kèm cho cán bộ y tế. Như vậy qua đó bác sĩ, dược sĩ vẫn yên tâm công tác tại cơ quan của mình mà bệnh nhân của mình vẫn đảm bảo có một sự chăm sóc y tế ngoại trú tốt nhất và thông tin về tình hình bệnh nhân được cập nhật ổn định, liên tục. Bất kỳ một trục trặc hay một sự cố ngoài ý muốn đều được ghi nhận, và bác sĩ sẽ có những chỉ định kịp thời nhằm hạn chế tối đa những rủi ro có thể xảy ra. Bệnh nhân đái tháo đường vẫn tiếp tục đi tái khám theo lịch hẹn bình thường và được đảm bảo y tế một cách tốt nhất tại cơ sở. 
 
Các TNV sẽ hoạt động như thế nào cho phù hợp trong mô hình B1-T-B2, vì T là cầu nối thông tin giữa hai chủ thể khác biệt nên phải đảm bảo tính chính xác tuyệt đối trong những ghi nhận của TNV. Để hạn chế tối đa sai sót trong việc ghi nhận lại thông tin một cách chủ quan, bác sĩ, dược sĩ cần bám sát diễn tiến bệnh tật của bệnh nhân, bất kỳ nghi vấn thắc mắc nào về tình hình diễn tiến bệnh của bệnh nhân đều được trao đổi rõ ràng, nhanh chóng thông qua kênh trao đổi online. Thuốc đang sử dụng, các chăm sóc y tế đi kèm, tình hình bệnh tật (vết loét, tình trạng mắt, các chỉ số đánh giá chức năng thận…) được ghi nhận kỹ lưỡng kèm hình ảnh nếu cần thiết. Việc đào tạo, tập huấn cho TNV cũng tuân theo những quy định nghiêm ngặt, các giáo trình, tài liệu, guildline được các chuyên gia đầu ngành biên soạn và đúc kết. Việc chăm sóc cho bệnh nhân, tư vấn về sức khỏe cho bệnh nhân do TNV thực hiện được theo một quy trình chặt chẽ dưới sự giám sát của bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng chuyên ngành. 
 
Việc duy trì hoạt động của đội ngũ TNV cũng như các câu lạc bộ đái tháo đường là một vấn đề cần được lưu tâm. Vì hiện nay nguồn quỹ dành cho Y tế còn giới hạn, các tổ chức thiện nguyện mở rất nhiều lại tự phát, không có tiêu chí hoạt động bài bản, ít gắn liền với các cơ quan y tế nhà nước. Bệnh nhân thì phải trang trải vào những dịch vụ y tế ngoại trú có chi phí đắt đỏ và cũng chỉ một vài bệnh viện lớn trên địa bàn thành phố mới có dịch vụ này mà thôi. Việc khám chữa bệnh mặc dù đã có nhiều cải tiến như đăng ký khám qua mạng, các gói dịch vụ chăm sóc y tế đi kèm… tuy nhiên vẫn phải theo một quy trình bắt buộc thường quy tốn nhiều thời gian và công sức đi lại của người dân. Vì đái tháo đường là bệnh mạn tính, có xuất phát điểm không hạn định, không giới hạn độ tuổi và đòi hỏi nhiều sự quan tâm chăm sóc y tế mới giảm thiểu được những biến chứng trầm trọng của nó. Quy trình hoạt động của mô hình B1-T-B2 do Sở y tế quy định, tất cả chi phí liên quan chi trả cho TNV đều được trường Đại học y dược, Sở y tế, các công ty Dược phẩm tài trợ dưới dạng học bổng, các em vừa được tạo điều kiện tiếp cận lâm sàng từ sớm và vừa được trang trải chi phí cho cuộc sống cá nhân. Việc tổ chức những buổi hội thảo tốn kém, việc phát hành những tạp chí phổ biến kiến thức y dược ít đến tay người dân, việc phổ cập kiến thức thông qua các kênh truyền hình ít người xem nên được thay thế bằng mô hình kể trên. Chính các bạn SV Y dược là người sẽ phổ biến mô hình B1-T-B2 cho cộng đồng nói chung. Với mục tiêu hạn chế bệnh nhân đái tháo đường chưa được chẩn đoán và điều trị, tôi hy vọng sáng kiến của mình đóng góp một phần nào đó cho công cuộc đẩy lùi bệnh đái tháo đường, mở ra một tương lai sáng lạn cho nền y tế của nước nhà. 

10 hoạt động nổi bật trong tháng


Quảng cáo