NÂNG CAO NHẬN THỨC VÀ HIỂU BIẾT CỦA SINH VIÊN Y KHOA VỀ HIẾN – GHÉP TẠNG CHƯƠNG TRÌNH “HỒI SINH SỰ SỐNG”

Cập nhật lúc : 15/06/2016 10:36

NÂNG CAO NHẬN THỨC VÀ HIỂU BIẾT CỦA SINH VIÊN Y KHOA
VỀ
HIẾN – GHÉP TẠNG CHƯƠNG TRÌNH “HỒI SINH SỰ SỐNG” 
 
1. Mở đầu
 
Ghép thận ở Việt Nam được triển khai từ năm 1992 với trường hợp ghép đầu tiên diễn ra tại bệnh viện Quân Y 103.Mặc dù đã có sự gia tăng từ hơn 300 trường hợpghép thận trong giai đoạn 1992-2009 lên hơn 1200 trường hợp trong giai đoạn 2010- 2015, tuy nhiên cũng chỉ đáp ứng được rất ít nhu cầu của bệnh nhân suy cơ quan giai đoạn cuối.1Tính đến tháng 6/2015, đơn vị điều phối ghép các bộ phận cơ thể người tại Bệnh viện Chợ Rẫy có khoảng 600 người tình nguyện đăng ký hiến tạng sau khi chết, đây là con số rất ít so với dân số trên cả nước là 91,3 triệu người (theo ước tính của Ủy ban Dân số Việt Nam đến năm 2015).2Đến tháng 1/2016, vẫn còn 10000 bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối chờ ghép thận.3 Tình trạng thiếu tạng ghép đã khiến nhiều bệnh nhân tử vong trong khi chờ ghép hay nguy hiểm hơn là thương mại hoá tạng ghép và du lịch ghép tạng. Để giải quyết tình trạng này cần giải quyết được những nguyên nhân đưa đến thiếu hụt nguồn tạng hiến.
 
2. Nguyên nhân thiếu nguồn tạng hiến tặng
 
“Tại các nước trên thế giới, chủ yếu nguồn tạng lấy từ người chết não (90%) thì ở nước ta, 90% tạng lấy từ người còn sống”,4 cho thấy nguồn tạng từ người cho chết não ở nước ta chưa được sử dụng triệt để đưa đến những thiếu hụt về nguồn tạng ghép. Nguyên nhân thường được nhắc đến đó chính là quan niệm “chết toàn thây” có nguồn gốc từ Khổng giáo. Một nghiên cứu được thực hiện ở ba thành phố lớn là Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng đã cho thấy chỉ có 50.5% chấp nhận cho người thân và 43.5% chấp nhận rằng bản thân sẽ hiến mô – bộ phận cơ thể sau khi chết. Các lý do không chấp nhận người thân hiến mô – bộ phận cơ thể khi đã qua đời là: cảm giác có lỗi với người chết (70.1%), không phù hợp tâm linh (36.7%), sợ dư luận xã hội (13.3%), trái với đạo đức truyền thống (11.7%).5 Ngoài ra việc hiểu chưa đúng về chết não của người nhà bệnh nhân cũng đã ảnh hưởng đến công tác vận động hiến tạng, “đa số vẫn cho rằng tim còn đập, mũi còn thở thì “còn nước còn tát” dù 100% ca bệnh nhân chết não chắc chắn sẽ tử vong trong thời gian ngắn”.6Và thật đáng tiếc khi một số trường hợp người nhà không hiểu cách cho tạng thế nào là đúng “Chẳng hạn, một bệnh nhân có ý nguyện hiến tạng, nhưng khi bệnh nhân có tình trạng xấu đi, người nhà không đưa lên bệnh viện, chỉ đến khi bệnh nhân qua đời vài tiếng mới gọi điện thoại thông báo. Họ không biết được rằng trước khi lấy tạng, cần phải làm các xét nghiệm cần thiết để nắm rõ tình trạng các tạng và thời điểm lấy tạng phù hợp nhất là ngay sau khi tim bệnh nhân ngưng đập”.7
 
Tuy nhiên, thật thiếu sót nếu chúng ta không nhắc đến một nguyên nhân đến từ nhân viên y tế.Một cuộc khảo sát với sinh viên Đại học y Hà Nội đã cho những kết quả đáng quan ngại, chỉ 16.3% sinh viên được khảo sát có kiến thức về chết não đầy đủ, 28.33% biết các tiêu chuẩn chẩn đoán chết não và có đến 62.67% sinh viên được khảo sát cho rằng chết não giống với sống thực vật, 44% cho rằng bệnh nhân chết não có thể sống lại.8 Trong khi chúng ta đang cần gia tăng số người cho chết não, nhưng những nhân viên y tế tương lai vẫn chưa hiểu đúng và đầy đủ về chết não, chính điều này sẽ làm chậm trễ việc tìm ra người cho tiềm năng từ đó thuyết phục gia đình cho tạng, do đó việc vận động hiến tạng sẽ chậm trễ, khó khăn, không thể thực hiện được hay thậm chí phản tác dụng. Bên cạnh đó với những hiểu biết của mình, sinh viên y khoa sẽ trở thành những “đại sứ truyền thông”, tư vấn về thủ tục và pháp lý về ghép tạng cho gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, hàng xóm…do đó chúng ta đã mất đi một nguồn vận động tham gia hiến tạng nếu sinh viên y khoa không có hiểu biết hay hiểu biết sai về chết não và hiến – ghép tạng.
 
3. Giải pháp để tăng nguồn tạng hiến
 
Từ những thực tế trên, bên cạnh những giải pháp về truyền thông cho cộng đồng, chúng tôi muốn gợi ý một giải pháp để gia tăng nhận thức và sự hiểu biết của sinh viên y khoa – những nhân viên y tế tương lai về hiến và ghép tạng để giúp họ trong tương lai có thể phát hiện sớm những người cho tiềm năng và thuyết phục được gia đình họ cho tạng. Chúng tôi xin được đặt tên chương trình là “Hồi sinh sự sống” với ý nghĩa một người không may mất đi nhưng lại có thể giúp hồi sinh nhiều sự sống. Chương trình của chúng tôi bao gồm nhiều chuỗi hoạt động liên kết và bổ trợ cho nhau.
 
Tên chương trình

“Hồi sinh sự sống”
 
Đối tượng tham gia
 
Sinh viên các trường đại học Y – Dược của Việt Nam – những nhân viên y tế trong tương lai.
 
Mục đích 
 
Nâng cao nhận thức và sự quan tâm cũng như hiểu biết của sinh viên y về chết não và hiến – ghép tạng ở Việt Nam.
 
Mục tiêu
 
-Gia tăng tỉ lệ sinh viên y khoa biết được những thành quả của ngành ghép Việt Nam và tình trạng thiếu hụt tạng ghép.
 
-Gia tăng tỉ lệ sinh viên có kiến thức đúng về chết não.
 
-Gia tăng tỉ lệ sinh viên tìm hiểu kiến thức chuyên môn về ghép tạng và xa hơn là mong muốn tham gia công tác vận động hiến tạng và ghép tạng.
 
-Gia tăng tỉ lệ sinh viên có hiểu biết về kỹ năng thuyết phục gia đình người cho.
 
Nội dung các hoạt động của chương trình
 
Chương trình bao gồm 2 vòng thi
 
Ở vòng loại của cuộc thi, mỗi đội sẽ sáng tác một logo hoặc poster hoặc banner và một slogan để truyền thông về hiến – ghép tạng. Ban giám khảo sẽ chấm điểm dựa trên những tiêu chí về mỹ thuật, sức lan toả của hình ảnh thiết kế và thông điệp…để chọn ra những đội thi xuất sắc lọt vào vòng chung kết. Những poster, banner này sẽ được sử dụng cho các hoạt động quảng bá chương trình và các hoạt động mở rộng sau cuộc thi.
 
Vòng chung kết sẽ được diễn ra với khoảng 4 đến 5 đội thi. Mở đầu mỗi đội sẽ thể hiện một tiểu phẩm ngắn từ 3 đến 5 phút truyền tải một thông điệp về hiến – ghép tạng mà các bạn muốn gửi đến cho mọi người. Trong phần thi thứ hai, các bạn sẽ được kiểm tra kiến thức về chết não, hiến và ghép tạng dưới nhiều hình thức như câu hỏi trắc nghiệm, câu hỏi trả lời trực tiếp, câu hỏi tình huống…vv. Nội dung kiến thức sẽ bao gồm: lịch sử ghép tạng, định nghĩa suy cơ quan giai đoạn cuối, khái niệm và chẩn đoán chết não và chết tim, các nguyên tắc phân phối tạng ghép, bảo quản tạng trong và ngoài cơ thể người chết, cách thức duy trì tốt tình trạng người cho chết não, kết quả ghép, quan điểm của các tôn giáo đối với hiến tạng, sự thành lập và hoạt động của các tổ chức ghép ở Việt Nam như các trung tâm ghép, Hội vận động hiến mô và bộ phận cơ thể người Việt Nam, Hội ghép tạng Việt Nam, Trung tâm điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, Đơn vị điều phối ghép các bộ phận cơ thể người BV Chợ Rẫy. Những câu hỏi này sẽ được thẩm định và góp ý bởi các chuyên gia về ghép trong thành phần Ban cố vấn. Phần thi cuối cùng, các đội sẽ tham gia giải quyết một tình huống thuyết phục gia đình người cho với những kỹ năng đã được huấn luyện bởi chuyên gia tâm lý và chuyên gia của Đơn vị điều phối ghép các bộ phận cơ thể người trước khi vòng chung kết diễn ra. Chung cuộc ban giám khảo sẽ chấm điểm để chọn ra một hoặc hai giải tư, một giải ba, một giải nhì và một giải nhất.
 
Với những nội dung trên, chúng tôi hi vọng sẽ giúp các bạn sinh viên quan tâm và chú ý hơn đến các thông tin cũng như có kiến thức đúng về hiến và ghép tạng, đồng thời có những hiểu biết, kỹ năng cơ bản ban đầu về thuyết phục gia đình người cho tạng.
 
Đơn vị tổ chức
Trước mắt chúng tôi muốn triển khai thí điểm tại Thành phố Hồ Chí Minh nên ban tổ chức có thể là Đoàn trường hoặc Hội sinh viên trường của một trong 3 trường y tại TPHCM là Đại học y dược TPHCM, Đại học y khoa Phạm Ngọc Thạch và Khoa y Đại học Quốc gia, hoặc có thể liên kết giữa các trường.
 
Công tác truyền thông cho chương trình
 
Hiện nay theo quan sát của chúng tôi công cụ mạng xã hội Facebook đang được các sinh viên trường y sử dụng rộng rãi do đó những đoạn clip, những mẩu tin giới thiệu hấp dẫn đăng trên các trang truyền thông của Đoàn trường và Hội sinh viên trường sẽ có sức lan toả đến các bạn sinh viên. Chúng ta cũng có thể tận dụng trang web của trường và Đoàn trường các trường đại học kể trên để truyền thông cho chương trình. Bên cạnh đó cũng có thể xin một số tài trợ về truyền thông từ các cơ quan báo chí uy tín.
 
Kinh phí
 
Kinh phí được sử dụng cho chương trình có thể lấy nguồn quỹ của Đoàn trường, Hội sinh viên trường.Bên cạnh đó cũng có thể huy động sự hỗ trợ từ Hội vận động hiến mô, bộ phận cơ thể người cũng như các công ty dược và thiết bị y tế.
 
Chi phí cụ thể
1 In poster, banner quảng bá cho chương trình 800.000 (VNĐ)
 
2 Mời cố vấn cho chương trình 1.000.000
 
3 Mời chuyên gia tâm lý và chuyên gia Đơn vị điều phối huấn luyện cho thí sinh 800.000
 
4 Mời giám khảo cho vòng loại và đêm chung kết 1.000.000
 
5 Phần thưởng cho các đội thắng cuộc và kỉ niệm chương 6.000.000
 
6 Chi phí hậu cần (bánh kẹo, nước uống, hoa, hỗ trợ chi phí di chuyển cho BTC) 1.500.000
 
7 Văn phòng phẩm 100.000
 
8 Công tác lượng giá sau chương trình (in ấn bảng câu hỏi) 600.000
 
Tổng cộng 11.800.000
 
Lượng giá
 
Để chương trình đạt hiệu quả cao, chúng ta cần lượng giá để có thể phát hiện ra những điểm thiếu sót trong công tác tổ chức để cải thiện trong những lần tổ chức sau, cũng như đánh giá được hiệu quả tác động của chương trình đến kiến thức và nhận thức của sinh viên y khoa. Bảng câu hỏi được phát cho các sinh viên là thí sinh và cổ động viên tham dự đêm chung kết chương trình sau khi chương trình kết thúc, nội dung bao gồm: Công tác tổ chức đã chu đáo hay chưa? Công tác quảng bá cho chương trình có thành công hay không thông qua việc đánh giá kênh thông tin các bạn tiếp cận để biết đến chương trình? Các poster, banner, clip, mẩu tin quảng bá cho chương trình đã đủ hấp dẫn hay chưa, cần thay đổi gì thêm?Và quan trọng nhất chính là đánh giá sự quan tâm của các bạn sinh viên đến ghép tạng sau chương trình thông qua các câu hỏi về tình hình thiếu tạng ghép ở Việt Nam, bạn có sẵn sàng hiến tạng khi qua đời, bạn có sẵn sàng trở thành “đại sứ truyền thông” cho công tác hiến – ghép tạng ở Việt Nam?Cũng như kiến thức của các bạn sinh viên về chết não, đánh giá người chết não, như thế nào là người cho tiềm năng và phát hiện người cho tiềm năng, các kỹ năng cần thiết để thuyết phục gia đình người cho? Bạn có cảm thấy kiến thức về ghép tạng của mình được mở mang nhờ chương trình, nếu chưa thì vì sao, vì nội dung chương trình còn khô khan, chưa đủ hấp dẫn, hay những kiến thức chương trình đưa đến quá sâu khiến bạn không nắm được?

Hướng mở rộng hoạt động sau chương trình
Một chương trình thành công cần có tính bền vững thông qua việc duy trì hiệu quả của chương trình sau khi nó kết thúc.Từ đó chúng tôi đề xuất những hoạt động mở rộng sau chương trình. Trước hết là những poster, banner, tờ bướm, khẩu hiệu các bạn được sáng tác trong chương trình sẽ được sử dụng để truyền thông cho công tác hiến – ghép tạng. Tại trường Đại học y khoa Phạm Ngọc Thạch của chúng tôi hiện mỗi năm có 5 đợt hiến máu tình nguyện, trong không khí của tinh thần thiện nguyện đó, những poster, tờ bướm về hiến tạng được trưng bày sẽ tác động tích cực hơn đến các bạn sinh viên. Bên cạnh đó, những thiết kế này cũng có thể được in lên các vật phẩm như balô, túi rút, ly sứ, quạt, bút viết, sổ tay lâm sàng…vv, giúp tăng kênh truyền thông về ghép tạng cho các bạn sinh viên và cộng đồng khi các bạn sử dụng những vật phẩm này ở trường, bệnh viện thực tập và ở nơi công cộng. Tiếp theo, những tiểu phẩm các bạn đã diễn trong cuộc thi có thể được dựng lại và thu hình để làm tư liệu truyền thông cho các bạn sinh viên y khoa nói riêng và cộng đồng nói chung. Đồng thời, theo một nghiên cứu can thiệp tại TPHCM, sau khi truyền thông về hiến và ghép thận cho một nhóm người trong cộng đồng thì số người có thái độ tích cực về ghép thận tăng 11% và tỉ lệ người đồng ý hiến thận bản thân và người thân khi chết tăng 8-10% ,9từ đó chúng tôi có ý tưởng sẽ thành lập một câu lạc bộ truyền thông để đưa những thông điệp về ghép tạng lan toả khắp trong cộng đồng sinh viên y khoa và cộng đồng xã hội với nòng cốt là những thành viên đã tham dự chương trình.

4. Kết luận
 
Sinh viên y khoa – những thầy thuốc tương lai cần có nhận thức và kiến thức đầy đủ về hiến và ghép tạng, điều đó sẽ giúp họ trở thành một người vận động hiến tạng hiệu quả, một nhân viên y tế phát hiện được sớm những người cho tiềm năng để từ đó thuyết phục gia đình người cho hiến tạng và trở thành cầu nối thật sự giữa người cho và người nhận , một người bác sĩ hồi sức giữ được chất lượng tốt nhất cho tạng ghép, một phẫu thuật viên sử dụng tạng ghép hiệu quả và từ đó trở thành những “viên gạch” giúp xây dựng ngành ghép tạng ở Việt Nam ngày càng phát triển. Do đó, chúng tôi rất hi vọng chương trình này sẽ được triển khai trong tương lai và đem lại những ảnh hưởng tích cực cho ngành ghép tạng nói chung và ghép thận nói riêng ở Việt Nam.
 
 
Nguyễn Hữu Trí
Sinh viên lớp Y2010B – Trường Đại học y khoa Phạm Ngọc Thạch - TPHCM

Tài liệu tham khảo
 
1. Phạm Gia Khánh. Quá trình phát triển ghép tạng Việt Nam – những suy nghĩ và bài học.Hội nghị ghép tạng toàn quốc lần I, 2015.
 
2. Thuỳ Dương. Hơn 16.000 người chờ được ghép tạng http://tuoitre.vn/tin/song-khoe/20150601/hon-16000-nguoi-cho-duoc-ghep-tang/755070.html Tuổi Trẻ Online; 08:32 Thứ hai, 01/06/2015.
 
3. L.TH.H. Bệnh viện Nhân dân 115 thực hiện thành công 100 ca ghép thận http://tuoitre.vn/tin/song-khoe/20160108/benh-vien-nhan-dan-115-thuc-hien-thanh-cong-100-ca-ghep-than/1034887.html Tuổi Trẻ Online; 17:24 Thứ sáu, 08/01/2016.
 
4. An Luých. Nhu cầu ghép tạng lớn nhưng nguồn tạng lại rất hạn chế.http://dangcongsan.vn/khoa-giao/nhu-cau-ghep-tang-lon-nhung-nguon-tang-lai-rat-han-che-337649.html Báo điện tử Đảng Cộng Sản Việt Nam; 16:49 Thứ hai, 30/11/2015 
 
5. Phan Hồng Vân, Vũ Thị Minh Hạnh, Đàm Viết Cương. Sự chấp nhận của cộng đồng đối với việc hiến ghép mô - bộ phận cơ thể người Y Học Thực hành. 2010;732:25-27.
 
6. Hoàng Điệp. Chuyện ở phòng hiến tạng http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/phong-su-ky-su/20120701/chuyen-o-phong-hien-tang/499611.html Tuổi Trẻ Online; 09:12 Chủ nhật, 01/07/2012.
 
7. Thông tấn xã Việt Nam. Ghép tạng ở Việt Nam vẫn gặp trở ngại về nguồn hiến tạng http://tuoitre.vn/tin/can-biet/20160309/ghep-tang-o-viet-nam-van-gap-tro-ngai-ve-nguon-hien-tang/1064389.html Tuổi Trẻ Online; 14:56 Thứ tư, 09/03/2016.
 
8. Đồng Văn Hệ, Nguyễn Thị Lý, Trịnh Hồng Sơn. Khảo sát kiến thức của sinh viên y khoa về chết não. Hội nghị ghép tạng toàn quốc lần I, 2015.
 
9. Hoàng Thị Diễm Thúy, Trần Ngọc Sinh, Lê Hoàng Ninh. Kiến thức - Thái độ - Hành vi về hiến thận khi chết và hiệu quả của can thiệp ở một số cộng đồng tại thành phố Hồ Chí Minh. Hội nghị ghép tạng toàn quốc lần I, 2015.
 

10 hoạt động nổi bật trong tháng


Quảng cáo