GIẢI PHÁP PHÁT HIỆN SỚM BỆNH NHÂN ĐTĐ TRONG CỘNG ĐỒNG

Cập nhật lúc : 06/06/2016 14:35

GIẢI PHÁP PHÁT HIỆN SỚM BỆNH NHÂN ĐTĐ TRONG CỘNG ĐỒNG
Sinh viên thực hiện: Huỳnh Ngọc Gia Quang (ĐHYD Huế, Y4F)
Nguyễn Trần Tuyết Hạ (ĐHYD Huế, Y3D)
 
I. VẤN ĐỀ ĐẶT RA

Bệnh đái tháo đường (ĐTĐ) là một bệnh nội tiết chuyển hóa hay gặp nhất, có tỉ lệ phát triển nhanh trên toàn thế giới và cả ở Việt Nam. Ở Việt Nam, tỉ lệ mắc ĐTĐ trên toàn quốc đã tăng từ 2,7% (năm 2002) lên 5,0% (2008) và cao tới 7,2% ở các thành phố lớn (theo báo Dân Trí). Bệnh ĐTĐ type 2 lại thường được chẩn đoán muộn hoặc không được chẩn đoán trong nhiều năm vì tình trạng tăng đường huyết phát triển một cách âm thầm mà không có triệu chứng gì. Bên cạnh đó, đại bộ phận người dân Việt Nam chưa có nhận thức đầy đủ về tác hại cũng như nguy cơ mà đái tháo đường mang lại nên không có ý thức tự kiểm tra định kỳ thường xuyên cho bản thân và gia đình. Bên cạnh đó, cùng với tốc độ phát triển nhanh chóng của xã hội, thói quen sinh hoạt của con người cũng thay đổi dẫn đến nguy cơ mắc đái tháo đường ngày một cao lên. Điều này đặt ra vấn đề: cần thiết phải khảo sát đường huyết thường xuyên trong cộng đồng để chẩn đoán và điều trị sớm bệnh đái tháo đường, tránh những biến chứng nặng nề của ĐTĐ
 
II. NGUYÊN TẮC CƠ BẢN

1. Những đối tượng cần phải kiểm tra đường máu:
 
 Thừa cân, béo phì: cụ thể là những người có chỉ số BMI >25. Nhiều mô mỡ trên cơ thể sẽ gây ra tình trạng các tế bào giảm nhạy cảm và dần dần tiến tới đề kháng Insulin.
 
 Lối sống thụ động: hoạt động nhiều sẽ làm tăng sử dụng glucose làm năng lượng đồng thời tăng sự nhạy cảm đối với Insulin của tế bào, bên cạnh đó, hoat động thể lực còn giúp kiểm soát cân nặng.
 
 Tiền căn gia đình: những người có người thân trong gia đình có mắc bệnh đái tháo đường thì nguy cơ đái tháo đường sẽ cao hơn so với những người khác.
 
 Tuổi: nguy cơ đái tháo đường tăng lên ở người lớn tuổi, nhất là những người ở độ tuổi sau 45
 
 Tăng huyết áp: những người có tăng huyết áp hoặc đang điều trị tăng huyết áp cũng cần phải kiểm tra thường xuyên.
 
 Tăng lipid máu:HDL-Cholesterol < 35mg/dL và/hoặc TG > 250mg/dL.
 
 Phụ nữ sinh con trên 4kg cũng có nhiều nguy cơ mắc đái tháo đường.
 
2.Vậy làm sao để kiểm tra đường huyết ?

Để kiểm tra đường huyết có rất nhiều các xét nghiệm khác nhau như: đường huyết tĩnh mạch, đường huyết mao mạch, đường niệu, ceton máu, HbA1c. Trong đó, xét nghiệm đơn giản nhất nhưng vẫn có hiệu quả phát hiện được tình trạng đường máu là định lượng glucose mao mạch lúc đói. Xét nghiệm này cho kết quả nhanh và phù hợp với việc áp dụng trong cộng đồng, nhằm tiết kiệm thời gian cho người thử. Đặc biệt hiện nay trên thị trường đã xuất hiện nhiều loại máy thử đường tự động rất tiện lợi.
Thời điểm kiểm tra: tốt nhất là lúc đói (nghĩa là người được kiểm tra đã nhịn ăn >8h), vì vậy, kiểm tra vào buổi sáng trước khi ăn là tốt nhất. Đây là điều không hề đơn giản, vì đa số người dân thường không chú ý đến vấn đề này, dẫn đến kết quả sai lệch khá nhiều. Kiểm tra vào các thời điểm khác trong ngày, lượng đường trong máu sẽ bị ảnh hưởng của nhiều yếu tố (thời gian, thức ăn…) làm kết quả không chính xác.
 
III. GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1.Máy kiểm tra lượng đường mao mạch tự động
 
Hiện nay trên thị trường có nhiều loại máy kiểm tra đường huyết mao mạch tự động, đa phần các máy đó đều có cùng nguyên tắc sử dụng. Việc sử dụng những máy này cũng rất đơn giản và không tốn nhiều thời gian. Vì vậy, đưa máy này vào khảo sát trong cộng đồng là hoàn toàn phù hợp.
 
Nguyên tắc sử dụng:
 
 Gắn que thử vào máy, khởi động máy (thấy được biểu tượng giọt máu ở màn hình nghĩa là máy đã sẵn sàng để thử)
 
 Xoa bóp để máu dồn vể đầu ngón tay
 
 Sát trùng và lấy kim chích máu ở đầu ngón tay (nên lấy máu ở mặt bên ngón 4-5 bàn tay không thuận)
 
 Để máu đọng thành giọt có đường kính khoảng 3mm trên ngón tay
 
 Đưa đầu que thử tiếp xúc với giọt máu
 
 Lấy bông sát trùng đè vào chỗ chảy máu
 
 Đợi vài giây và đọc kết quả.
 
 Bỏ kim chích máu, que thử vào thùng rác.
 
Máy để sử dụng trong cộng đồng cũng dựa theo các nguyên tắc chung như vậy, nhưng vẫn cần có một số cải tiến để phù hợp với mục đích sử dụng như sau:
 
 Máy đặt cố định để tránh rơi vỡ, tiêu tốn vật liệu.
 
 Máy có thêm chức năng in để in kết quả người thử để họ có thể lưu lại kết quả và tự theo dõi.
 
 Máy có hệ thống bông có cồn tự động, mỗi lần thử sẽ xuất ra 2 miếng bông nhỏ hình vuống kích thước 1cm2 đã được cắt sẵn. Dùng để sát khuẩn trước và sau khi thử.
 
 Máy có thiết kế tự động, sau khi thử máu, đầu chích máu và que thử tự hoạt động và tự loại bỏ sau khi sử dụng xong, người được kiểm tra chỉ cần đưa ngón tay vào máy và đọc kết quả, như vậy sẽ tiện lợi và vệ sinh hơn, đồng thời cũng tránh được tối đa nguy cơ lây nhiễm các bệnh khác.

Hình thức hoạt động của máy
 
-Người thử sẽ thực hiện việc mua xu, và bỏ vào máy cho mỗi lần thử (hoạt động giống máy bán nước ngọt tự động). Khi đã bỏ xu, thì máy sẽ khởi động và hướng dẫn người dân thực hiện theo từng bước cụ để tiến hành thử đường máu. Đầu tiên, máy sẽ đưa ra bông có cồn 1 để sát khuẩn sau khi đã vuốt máu về ngón cần thử. Sau đó, người thử đưa ngón nhẫn (cũng có thể là ngón tay khác) vào lỗ. Máy sẽ tự động tiến hành chích máu và hút máu vào để định lượng. Khi đã thử xong thì máy sẽ xuất thêm miếng bông cồn 2, để cầm máu và sát khuẩn.Cuối cùng in ra tờ kết quả đường máu.
 
Trong tương lai, nếu có điều kiện nên tích hợp việc thanh toán và lưu kết quả thử đường máu vào thẻ bảo hiểm y tế, và mỗi người dân sẽ có một thẻ có mã số riêng, mã số đó được nhập và lưu trữ dữ liệu tại hệ thống. Người dân chỉ cần quét thẻ, hệ thống sẽ tự động thanh toán và lưu lại kết quả của lần thử đó, từ đó kiểm soát đối tượng có nguy cơ cao dễ mắc bệnh ĐTĐ có hệ thống và khó bỏ sót.
 
2. Sau khi kiểm tra:
 
 Sau khi kiểm tra, người được kiểm tra sẽ đọc được giá trị đường mao mạch của mình trên màn hình hiển thị và đồng thời nhận được phiếu ghi kết quả.
 
Phương án 1:
 
Cạnh máy thử cần dán một bảng lớn ghi những thông số bình thường và bệnh lý đồng thời ghi các khuyến cáo để người được kiểm tra có thể so sánh và biết được tình trạng của mình, từ đó có hướng xử lý tiếp theo. Bảng ghi những nội dung cụ thể như sau:
 
 Bảng chỉ có giá trị đối với người kiểm tra lúc đói, nghĩa là đã nhịn ăn được từ 8 tiếng trở lên:
 
Dưới 5,6 mmol/l (<100 mg/dL) : bình thường
 
Từ 5,6 đến 6,9 mmol/l (100-125 mg/dL) : tiền đái tháo đường, cần đến bệnh viện để kiểm tra lại và nhận được những hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ.
 
Trên 6,9 mmol/l (>125 mg/dL) : đái tháo đường, cần đến bệnh viện để điều trị sớm, tránh biến chứng.
 Đối với những người đã ăn hoặc uống thức uống có đường trong khoảng thời gian 8 tiếng trước khi đo, đề nghị bạn kiểm tra lại vào sáng mai, trước khi ăn sáng để nhận được kết quả chính xác nhất.
 
Phương án 2: 
 
Tích hợp bộ kết quả chứng sẵn vào máy, để sau khi thử và có kết quả, thì người thử có thể nhìn vào màn hình để so sánh đối chiếu kết quả. Rất tiện lợi.
 
 Thêm vào đó, cũng cần dán một bảng khác có ghi các nguy cơ làm tăng tỉ lệ mắcđái tháo đường (đã được nhắc đến ở phần II) để mọi người có thể đọc được và thay đổi các thói quen có hại.
 
3.Vị trí đặt máy:

Thiết kế như một bốt điện thoại công cộng nhằm mục đích giữ gìn vệ sinh cho máy, tránh lây nhiễm bệnh cho người thử đồng thời bảo quản máy tốt hơn để có thể phục vụ lâu dài.
 
Đặt máy ở những nơi đông người qua lại và tiện cho người dân ví dụ như:
 
 Cạnh quầy rút tiền tự động (ATM): người Việt Nam có thói quen sử dụng tiền mặt nên hầu như tất cả mọi người đều rút tiền tại ATM. Nếu đặt máy ở đây sẽ dễ dàng và tiện lợi cho mọi người sử dụng.
 
 Tại sảnh bệnh viện, trạm xá: mọi người có thể kiểm tra đường huyết trong khi chờ làm thủ tục.
 
 Tại các công ty, nhà máy, xí nghiệp lớn: để những nhân viên họ có thể kiểm tra đường máu tiện lợi, tiết kiệm thời gian, nhưng vấn biết được tình trạng sức khỏe của mình.

4.Công tác tuyên truyền
 
Đại bộ phận người dân Việt Nam chưa hiểu rõ về bệnh cũng như ảnh hưởng của nó đến chất lượng cuộc sống cho nên còn chủ quan, điều này là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng hơn 4 triệu người mắc đái tháo đường, trong đó 60% chưa được phát hiện. Do đó, bên cạnh việc bố trí máy tự động thì việc truyền thông giáo dục sức khỏe về đái tháo đường cũng cần phải tiến hành song song.
 
Nội dung chính của tuyên truyền:
 
 Các nguy cơ làm dễ cho bệnh đái tháo đường. Người dân biết được các nguy cơ này để thay đổi lối sống, hạn chế mắc đái tháo đường cũng như tự giác đi kiểm tra đường huyết thường xuyên để phát hiện sớm bệnh.
 
 Bệnh đái tháo đường là gì. Cần biết và hiểu được bản chất của bệnh để có thái độ và hành động có lợi cho sức khỏe bản thân cũng như gia đình.
 
 Biểu hiện lâm sàng sớm của đái tháo đường. Nếu người dân nhận thấy mình có 1 trong các biểu hiện lâm sàng của bệnh sẽ tự giác đi kiểm tra đường huyết.
 
 Các biến chứng của đái tháo đường. Các biến chứng này thường rất nặng nề và ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của bệnh nhân, thậm chí có thể gây tử vong. Giáo dục điều này để người dân nhận ra được hậu quả của bệnh để có ý thức tự bảo vệ.
 
 Lợi ích khi kiểm tra đường huyết thường xuyên. Kiểm tra thường xuyên giúp phát hiện sớm đái tháo đường để xử lý kịp thời. Giai đoạn đầu của đái tháo đường type II, bệnh nhân chỉ cần tiết thực, thay đổi lối sống là có thể khỏi bệnh, không cần thiết phải dùng thuốc. Nếu thực sự bị đái tháo đường, việc kiểm tra thường xuyên giúp theo dõi diễn biến của bệnh và kết quả của liệu trình điều trị, từ đó có hướng giải quyết sớm, hạn chế biến chứng xảy ra.
 
 Thực hiện hướng dẫn người dân các bước thực hiện các thao tác thử đường tại máy, để có kết quả tốt nhất.
 
 Những điều cần biết khi đi kiểm tra đường huyết tại máy tự động:
 
Đi kiểm tra vào buổi sáng, trước khi ăn uống.
 
Giữ gìn vệ sinh tại chỗ kiểm tra.
 
Đến gặp bác sĩ ngay khi có bất thường chiếu theo bảng kết quả.
 
IV. KẾT LUẬN: 
 
Việc kiểm tra đường huyết tự giác của mỗi người dân góp phần phát hiện thêm những bệnh nhân đái tháo đường chưa được chẩn đoán và phát hiện. Giải pháp này mục đích giúp phát hiện sớm, cũng như giúp người dân trong cộng đồng theo dõi đường huyết của mình một cách chủ động, kinh tế và tiết kiệm thời gian. Bên cạnh đó, nên kết hợp với cán bộ y tế địa phương kiểm tra đường huyết cho những người già trong xã, phường mình quản lý định kỳ hàng tháng bằng máy thử đường cầm tay. Như vậy sẽ hạn chế được các trường hợp bỏ sót trong cộng đồng.

10 hoạt động nổi bật trong tháng


Quảng cáo