Đái tháo đường

Cập nhật lúc : 06/06/2016 10:07

BÀI DỰ THI 
“GIẢI PHÁP SÁNG TẠO Y TẾ CỘNG ĐỒNG”

Trong những năm gần đây, tuổi thọ trung bình của Người dân Việt Nam tiếp tục được cải thiện, tăng đều đặn khoảng 0,1tuổi/năm , từ 72,9 tuổi năm 2010 lên 73,2 tuổi năm 2014 . Tuổi thọ trung bình gia tăng thể hiện sự cải thiện về sức khỏe chung của người dân đồng thời cũng tạo ra áp lực cho hệ thống y tế và toàn xã hội trong việc đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng của người cao tuổi, trong đó gánh nặng bệnh tật, tử vong với sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm: Tim mạch, ung thư, bệnh phổi mãn tính, đái tháo đường … Điều này không chỉ gây nên gánh nặng về bệnh tật và kinh tế cho bản thân bệnh nhân và gia đình mà còn tạo nên gánh nặng cho hệ thống y tế cũng như toàn xã hội.Trong cộng đồngviệc nhận biết, phát hiện, ngăn ngừa các biến chứng còn hạn chế.
 
Theo số liệu của Hội Nội tiết Đái tháo đường VN, ước tính 5.7% dân số Việt Nam mắc bệnh đái tháo đường, trong đó 60% chưa được chẩn đoán phát hiện. Nguyên nhân có thể bao gồm:
 
- Năng lực của hệ thống y tế, khả năng cung ứng các dịch vụ y tế khám phát hiện, sàng lọc, điều trị, quản lý còn hạn chế do thiếu cán bộ hoặc cán bộ chưa được đào tạo, tập huấn để cung ứng các dịch vụ như: thử đường huyết mao mạch, phát hiện sớm các trường hợp rối loạn dung nạp glucose…
 
- Chế độ ăn không hợp lý, tình trạng chung về dinh dưỡng đã có cải thiện có tính cân đối hơn nhưng vẫn chưa bảo đảm lành mạnh. Vẫn còn tình trạng tiêu thụ quá nhiều năng lượng, tiêu thụ nhiều thịt, thực phẩm có nhiều đường, chất béo chuyển hóa, thức ăn nhanh, trong khi tiêu thụ chưa đủ lượng hải sản, hoa quả và rau xanh, đặc biệt là đồ uống ngọt, thức ăn nhiều đường dẫn đến hậu quả thừa cân, béo phì và là yếu tố nguy cơ của bệnh đái tháo đường.
 
- Thiếu hoạt động thể lực, kết quả điều tra năm 2009 – 2010 cho thấy 28,7% người trưởng thành trong độ tuổi 25 – 64 thiếu vận động thể lực, đến năm 2013 chỉ đạt 27,2% , trong số đó học sinh từ 13 – 17T chỉ có 19,7% có hoạt động thể lực với ít nhất 60 phút/ngày từ 5 ngày trở lên trong một tuần.
 
- Công tác thông tin, giáo dục truyền thông chưa hiệu quả dẫn tới tỷ lệ người dân có kiến thức đúng về tự theo dõi phát hiện sớm bệnh, điều trị, chăm sóc và tuân thủ điều trị còn thấp. Một phần do sự hiểu biết của người dân còn hạn chế.
 
- Công tác kiểm soát, phòng chống bệnh đái tháo đường chưa tương xướng với gánh nặng bệnh tật.
 
- Đối với bệnh nhân mắc bệnh đái tháo đường chỉ quan tâm tới việc hạ đường huyết mà chưa chú trọng đến việc phòng ngừa, phát hiện sớm các biến chứng, mặc dù các biến chứng là nguyên nhân chủ yếu gây tử vong ở bệnh nhân mắc bệnh đái tháo đường, biến chứng bệnh thường diễn ra âm thầm trong nhiều năm. Vì thế phần lớn các trường hợp khi nhập viện đã bị nhiều biến chứng phối hợp trên tim, mắt, phổi, thận, thần kinh. Không ít người bệnh khi thấy có các biểu hiện như: Tăng huyết áp, giảm thị lực, nhiễm trùng khó lành, rối loạn mỡ máu, tê bì chân tay…. Là do các nguyên nhân khác mà không chú ý đến việc có tăng đường huyết, trong khi đó chính các triệu chứng này là biến chứng, vì sự ngộ nhận này làm cho biến chứng đái tháo tháo đường trở nên phức tạp hơn.
 
Thực trạng ngành y tế từ năm 2012, đã có Quyết định số 1208/QĐ-TTg phê duyệt chương trình Quốc Gia y tế giai đoạn 2012 – 2015 trong đó có dự án đái tháo đường nhưng tỷ lệ phát hiện, điều trị, quản lýđái tháo đường tại cộng đồng còn thấp, ước tính mới chỉ phát hiện được khoảng 50% số người đái tháo đường, tỷ lệ điều trị, quản lý theo hướng dẫn còn rất thấp. Công tác thông tin, giáo dục truyền thông chưa hiệu quả dẫn tới tỷ lệ người dân có kiến thức đúng về tự theo dõi, phát hiện sớm bệnh, chăm sóc, theo dõi và tuân thủ điều trị còn thấp.
 
Gần đây Thủ tướng chính phủ đã ký quyết định 376/QĐ-TTg ngày 20/03/2015 phê duyệt chiến lược Quốc Gia phòng, chống các bệnh ung thư, tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, hen phế quản và các bệnh không lây nhiễm khác, giai đoạn 2015 – 2025.
 
Mặc khác, có khoảng 33 % các chạy thận nhân tạo và 50% các trường hợp cắt cụt chi ở Mỹ và Châu Âu là do biến chứng của đái tháo đường. Đái tháo đường còn là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến mù lòa trong số người từ 20 – 74T.
 
Để góp phần dự phòng, phát hiện và kiểm soát các bệnh không lây nhiễm nói chung, bệnh đái tháo đường nói riêng tại cộng đồng ( tham khảo trang 150 jahr 2015). Các giải pháp cần tập trung vào các mục tiêu sau đây:
 
1/- Phát hiện sớm bệnh đái tháo đường thông qua các tiếp cận dịch vụ y tế.
 
2/- Giảm tỷ lệ tỷ vong người mắc bệnh đái tháo đường.
 
3/- Phòng chống các biến chứng của bệnh đái tháo đường.
 
4/- Kiểm soát các yếu tố có hại đến sức khỏe liên quan đến lối sống hành vi: chế độ ăn, hoạt động thể lực.
 
• Giải pháp về tăng cường hệ thống:
 
- Thực hiện các mô hình cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe như: mô hình bác sĩ gia đình, mô hình chăm sức khỏe người cao tuổi…
 
- Công tác truyền thông, giáo dục nâng cao sức khỏe về phòng bệnh, khám chữa bệnh, quản lý bệnh đái tháo đường tại cộng đồng cần sâu sát thông qua các hội ở cơ sở. 
 
- Hệ thống cung cấp dịch vụ khám chữa bệnh cần phải tập trung lồng ghép, thông tin thu thập phải được chuẩn hóa, đầy đủ, cập nhật thường xuyên giữa các tuyến trong khám phát hiện, điều trị, chăm sóc, tư vấn cho người bệnh.
 
- Cần cơ cấu tổ chức bộ máy của các cơ sở y tế, đặc biệt tuyến y tế cơ sở, phải hoàn thiện để đáp ứng với sự thay đổi của mô hình bệnh tật, nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân. 
 
• Giải pháp chuyên môn:
 
- Tăng cường năng lực cho cán bộ y tế để kiểm soát yếu tố nguy cơ, nâng caonăng lực trong khám, phát hiện, sàng lọc; tiếp nhận theo dõi điều trị, quản lý, chăm sóc liên tục, lâu dài cho người mắc bệnh tại cộng đồng.Cụ thể.Đối tượng có yếu tố nguy cơ phải được khám sàng lọc bệnh đái tháo đường týp 2: Tuổi ≥ 45 và có một trong các yếu tố nguy cơ sau đây:
 
+ BMI ≥ 23 : Tiêu chuẩn chẩn đoán thừa cân, béo phì dựa vào BMI và số đo vòng eo áp dụng cho người trưởng thành khu vực Châu Á (theo IDF, 2005)
 
+ Huyết áp trên 130/85 mmHg
 
+ Trong gia đình có người mắc bệnh đái tháo đường ở thế hệ cận kề (bố, mẹ, anh, chị em ruột, con ruột bị mắc bệnh đái tháo đường týp 2).
 
+ Tiền sử được chẩn đoán mắc hội chứng chuyển hóa, tiền đái tháo đường (suy giảm dung nạp đường huyết lúc đói, rối loạn dung nạp glucose).
 
+ Phụ nữ có tiền sử thai sản đặc biệt (đái tháo đường thai kỳ, sinh con to – nặng trên 3600 gam, sảy thai tự nhiên nhiều lần, thai chết lưu).
 
+ Người có rối loạn Lipid máu; đặc biệt khi HDL-c dưới 0,9 mmol/L và Triglycrid trên 2,2 mmol/l.
 
- Thực hiện các qui trình chuyên môn ( như hướng dẫn, các bước thực hiện….) thật hiệu quả, cụ thể như trong hướng dẫn tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường (WHO- 1999), dựa vào một trong 3 tiêu chí:
+ Mức glucose huyết tương lúc đói ≥ 7,0 mmol/l (≥ 126 mg/dl).
 
+ Mức glucose huyết tương ≥ 11,1 mmol/l (200 mg/dl) ở thời điểm 2 giờ sau nghiệm pháp dung nạp glucose bằng đường uống.
 
+ Có các triệu chứng của đái tháo đường (lâm sàng); mức glucose huyết tương ở thời điểm bất kỳ ≥ 11,1 mmol/l (200 mg/dl).
 
Những điểm cần lưu ý:
 
+ Nếu chẩn đoán dựa vào glucose huyết tương lúc đói và/hoặc nghiệm pháp dung nạp tăng glucose máu bằng đường uống, thì phải làm 2 lần vào hai ngày khác nhau.
 
+ Có những trường hợp được chẩn đoán là đái tháo đường nhưng lại có glucose huyết tương lúc đói bình thường. Trong những trường hợp đặc biệt này phải ghi rõ chẩn đoán bằng phương pháp nào.Ví dụ “Đái tháo đường týp 2 – Phương pháp tăng glucose máu bằng đường uống”.
 
- Nâng cao năng lực cung cấp dịch vụ khám chữa bệnh tuyến dưới phù hợp theo vùng miền như: nhân lực y tế đảm bảo về chất lượng, số lượng; tăng khả năng tiếp cận dịch vụ đối với một số đối tượng, nhóm dịch vụ một số vùng miền cụ thể: (1) Đầu tư thêm nguồn lực và giám sát thúc đẩy việc chuyển giao kỷ thuật cho tuyến y tế cơ sở. (2)xây dựng chuẩn năng lực khám chữa bệnh tuyến xã. (3) Mỡ rộng và đa dạng hóa các dịch vụ chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. (4) Đào tạo tập huấn người tham gia chăm sóc sức khỏe tại gia đình, cộng đồng.
 
• Giải pháp truyền thông:
 
- Tăng cường các hoạt động truyền thông vận động chính sách; truyền thông thay đổi hành vi chú trọng hành vi chế độ ăn hợp lý, hoạt động thể lực; có cơ chế phối hợp hiệu quả giữa ngành y tế và các cơ quan thông tin đại chúng, nhằm thay đổi hành vi của người dân từ thụ động sang chủ động trong chăm sóc, bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cho cộng đồng.
 
- Tăng cường truyền thông, giảm yếu tố nguy cơ, kiểm soát có hiệu quả tình trạng thừa cân béo phì cụ thể: (1) Ăn đa dạng nhiều loại thực phẩm và đảm bảo đủ 4 nhóm: chất bột, chất đạm, chất béo, vitamin và muối khoáng. (2) Phối hợp thức ăn nguồn đạm động vật và thực vật, nên ăn tôm, cua, cá và đậu đỗ. (3) Ăn phối hợp dầu thực vật và mỡ động vật hợp lý, nên ăn vừng lạc. (4) Cần ăn rau quả hàng ngày. (5) Đảm bảo an toàn vệ sinh trong lựa chọn, chế biến và bảo đảm thực phẩm. (6) Uống đủ nước sạch hàng ngày. (7) Tăngcường hoạt động thể lực, duy trì cân nặng hợp lý, không hút thuốc lá, hạn chế uống rượu bia, nước có ga và ăn, uống đồ ngọt.
 
- Tuyên truyền, tư vấn cách phòng chống các biến chứng nguy hiểm của đái tháo đường để người bệnh tự chăm sóc và ngăn ngừa biến chứng nhất là loét chân ở bệnh nhân đái tháo đường đó là:
 
1/- Đi giày:
 
Đi chân đất không mang giày hay dép dễ đạp những mảnh chai, vật sắc nhọn tạo vết thương ở chân mà người bệnh tiểu đường không hay biết. Đối với người bệnh có những vết chai hay các mấu xương gồ lên cần phải mang vớ (hay tất) để tạo lớp đệm ngăn ngừa xây xát gây vết thương.
 
2/- Luôn giữ bàn chân sạch sẽ:
 
Vùng da bàn chân cần phải được rửa nước ấm và xà phòng hằng ngày để phát hiện vết thương nếu có và tránh nhiễm trùng.
 
3/- Đối với người có vết chai chân hết sức lưu ý:
 
Những vết chai và cục chai cứng dễ tạo ra những bóng nước, khi vỡ sẽ gây nhiễm trùng, nên phải mang giày vừa chân và chăm sóc sạch sẽ tránh bóng nước vỡ nhiễm trùng.
 
4/- Chăm sóc móng chân và tránh các trầy xước:
 
Người bệnh đái tháo đường cần phải biết chăm sóc móng chân của mình, không nên sữ dụng những dụng cụ sắc nhọn như dao, kéo để cắt móng chân. Nếu không may có vết trầy xước cần phải rữa nước ấm, xà phòng hoặc thuốc sát trùng, sau đó băng vết thương bằng gạc vô trùng.
 
5/- Kiểm soát đường huyết tốt nhất:
 
Người bệnh không được lơ là trong việc theo dõi nồng độ đường trong máu vì có kiểm soát được nồng độ đường trong máu thì các biến chứng của bệnh mới được kiểm soát.
 
6/- Trước khi đi ngủ nên quan sát, kiểm tra bàn chân:
 
Trong sinh hoạt hằng ngày đi lại, lao động đôi khi va chạm những vật cứng, sắc nhọn mà không hay biết, nên việc quan sát đôi chân mình để phát hiện sớm những vết thương, chăm sóc ngay sẽ tránh nhiễm trùng.
 
Các giải pháp trên muốn thực hiện được tốt nhà quản lý cần xây dựng đồng bộ một số văn bản qui định:
 
- Xây dựng và thực hiện cơ chế phối hợp, lồng ghép giữa các đơn vị y tế, các tuyến y tế, các chương trình y tế và giữa lĩnh vực điều trị và dự phòng.
 
- Chuẩn hóa hệ thống thông tin y tế bao gồm: việc cung ứng dịch vụ y tế ( công khai, minh bạch); theo dõi bệnh liên tục; quản lý điều trị, dự phòng thông suốt giữa các tuyến y tế. Tiến tới kết nối thông tin diện rộng, toàn diện.
 
- Qui định rõ phạm vi cung ứng dịch vụ của mạng lưới y tế cơ sở, có xem xét đến tính đặc thù phù hợp với các vùng miền khác nhau.
 
- Thí điểm, khuyến khích phát triển mô hình bác sĩ gia đình, mô hình cung ứng dịch vụ y tế lấy chăm sóc sức khỏe ban đầu làm nền tảng vào các hoạt động của mạng lưới y tế cơ sở.
 
- Khi xây dựng kế hoạch hoạt động truyền thông giáo dục sức khỏe, chú trọng tới việc thực hiện phổ biến kiến thức về bệnh đái tháo đường và các yếu tố nguy cơ để hỗ trợ các cá nhân và cộng đồng tự biết cách chăm sóc và kiểm soát sức khỏe của chính mình cũng như có lựa chọn đúng trong sử dụng dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Đồng thời định hướng cộng đồng nhằm cung cấp thông tin về những đổi mới trong cung ứng dịch vụ y tế để từng bước tạo niềm tin cho người dân đối với ngành y tế nói chung và đối với việc nâng cao chất lượng dịch vụ y tế ở tuyến cơ sở nói riêng.
 
Tóm lại, Đái tháo đường là bệnh không lây nhiễm đang gia tăng tỷ lệ người mới mắc, việc phát hiện, quản lý điều trị, tuân thủ điều trị, phòng chống bệnh, biến chứng rất cần sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành y tế – Người bệnh – cộng đồng, có như thế mới kiểm soát được sự gia tăng nhanh chóng số lượng người mới mắc.

10 hoạt động nổi bật trong tháng


Quảng cáo