BỆNH UNG THƯ

Cập nhật lúc : 08/06/2016 08:52

BÀI DỰ THI
“GIẢI PHÁP SÁNG TẠO Y TẾ CỘNG ĐỒNG”
 
Sinh viên: Lê Nguyễn Quỳnh Như
(Trường Đại học Y dược Huế)
 
Đề tài
BỆNH UNG THƯ

Trong cuộc sống, mắc bệnh là điều không thể tránh khỏi của mỗi con người. Tuy nhiên, bệnh tật rất phức tạp. Có bệnh đơn giản nhưng cũng có bệnh rất nguy hiểm. Một số bệnh đã trở thành bệnh hiểm nghèo, bệnh thế kỉ làm đau đầu nhiều nhà nghiên cứu y học. Ung thư là một trong số đó. Điều này được chứng minh qua số ca mắc bệnh ung thư trên thế giới ngày càng nhiều.
 
Ung thư là loại bệnh nguy hiểm, đang đe dọa con người. Khoảng ¼ các trường hợp tử vong là do ung thư. Điều đó làm ta thấy sợ hãi căn bệnh này. Nhiều điểm về bệnh ung thư chưa thật sự sáng tỏ. Song, ung thư là kết quả của những sai lệch trong bộ máy di truyền. Tỉ lệ mắc bệnh ở nước ta hiện nay cũng như trên thế giới rất cao. Cụ thể, Việt Nam đứng thứ 78/172 quốc gia có tỉ lệ mắc bệnh ung thư cao (Top 2 thế giới). Tỉ lệ tử vong do ung thư ở Việt Nam cũng ở mức báo động. Theo thông kê của “Dự án phòng chống ung thư quốc gia”, mỗi năm ở Việt Nam có khoảng 70.000 người chết và 200.000 người mắc mới. Đây là những con số đáng buồn đối với một quốc gia đang phát triển như nước ta. Ngoài ra, đối tượng mắc bệnh lại không bao trừ ai. Bất kể là nam hay nữ, trẻ con, người lớn hay người già, bệnh càn quét ở mọi lứa tuổi, mọi giới tính.
 
Vậy, nguyên nhân gây bệnh là gì? Tại sao có tầm ảnh hưởng rộng như vậy? Tùy theo mỗi loại ung thư thì có những nguyên nhân khác nhau. Một loại bệnh ung thư có thể bị ảnh hưởng của nhiều nguyên nhân. Theo các nghiên cứu đã được công bố thì chúng ta có những tác nhân cơ bản sau: vật lí, hóa học và sinh học.
 
Đại diện của tác nhân vật lí là bức xạ ion hóa và bức xạ cực tím. Bức xạ ion hóa là nguồn tia phóng xạ phát ra từ các chất phóng xạ tự nhiên hoặc từ nguồn xạ nhân tạo được dùng trong khoa học và y học, có khả năng ion hóa vật chất khi bị chiếu xạ. Nhiều cơ quan xuất hiện ung thư sau khi bị chiếu xạ. Tác động của tia phóng xạ gây ung thư ở người phụ thuộc vào ba yếu tố quan trọng: độ tuổi tiếp xúc (càng nhỏ càng nguy hiểm, nhất là bào thai), mối liên hệ liều – đáp ứng, cơ quan bị chiếu xạ (tuyến giáp, tủy xương rất nhạy cảm với tia xạ). Loại nguyên nhân này chủ yếu gây ung thư tuyến giáp, ung thư phổi và ung thư bạch cầu (chiếm 2%-3% trong số các trường hợp ung thư).Thời kì đầu, các nhàX quang đầu tiên của thế giới đã không biết tác hại to lớn của tia X đối với cơ thể. Họ đã không biết tự bảo vệ và nhiều người trong số họ mắc ung thư da và bệnh bạch cầu cấp. Về sau, người ta phát hiện ra và đã ghi nhận tác nhân này. Một minh chứng lớn nữa, sau vụ thả bom nguyên tử của Mỹ ở thành phố Nagasaki và Hiroshima (1945), ung thư bạch cầu cấp ở những người sống sót có tỉ lệ khá cao. Gần đây, theo thống kê có khoảng 200 thiếu niên bị ung thư tuyến giáp và Leucemie sau vụ nổ ở nhà máy điện nguyên tử ở Chernobyl. Ngày nay, phương pháp siêu âm thay tia X quang chẩn đoán các bệnh thai nhi là một tiến bộ lớn. 
 
Bức xạ cực tím được gây ra bởi các tia cực tím có trong ánh sáng mặt trời (tia cực tím càng mạnh khi càng gần về xích đạo). Tác nhân này chủ yếu gây ra ung thư da (ung thư tế bào đáy và tế bào vảy ở vùng da hở với tỉ lệ cao). Tỷ lệ ung thư hắc tố đối với những người da trắng sống ở vùng nhiệt đới cao hơn hẳn người da màu. Việc tắm nắng quá mức ở người da trắng chịu ảnh hưởng rất nhiều của tia cực tím. Phải tắm nắng có khoa học và hạn chế tiếp xúc nhiều với tia cực tím (nhất là trẻ em).
 
Tác nhân hóa học với các nguyên nhân thiết thực trong cuộc sống. Thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư phế quản, là nguyên nhân chiếm khoảng 30% trong số các trường hợp ung thư phế quản và một số ung thư vùng mũi họng, ung thư tụy, ung thư đường tiết niệu. Lí do là khói thuốc lá chứa rất nhiều chất hydrocarbon thơm, có đến chất 3 - 4 Benzopyren là chất gây ung thư trên thực nghiệm. Người hút thuốc lá có nguy cơ mắc cao hơn người không hút thuốc lá. Người nghiện thuốc lá nặng lại có nguy cơ mắc cao hơn nữa (khoảng 15-20 lần so với người không hút). Những người không hút mà hít phải khói thuốc trong thời gian dài cũng có nguy cơ ung thư (gọi là hút thuốc thụ động). Lưu ý để trẻ em tránh nhiễm khói thuốc lá. Ở Việt Nam, hút thuốc lào, ăn trầu thuốc cũng gây nên ung thư phổi, kể cả ung thư khoang miệng. Tỉ lệ hút thuốc lá trên thế giới cao, phổ biến ở nhiều lứa tuổi, giới tính. Tác hại của thuốc lá là vô cùng nghiêm trọng nhưng việc nghiêm cấm sản xuất, buôn bán và tiêu thụ thuốc lá là vấn đề khó khăn. Điều đó gắn liền với lợi nhuận và các vấn đề xã hội.
 
Trong các nguyên nhân gây bệnh ung thư, dinh dưỡng chiếm khoảng 35 %, gây nên ung thư thực quản, ung thư dạ dày, ung thư gan, ung thư đại trực tràng, ung thư vòm mũi họng, ung thư vú, ung thư nội tiết... Dinh dưỡng là yếu tố liên quan trực tiếp và gián tiếp tới bệnh ung thư. Một là sự có mặt của các chất gây ung thư trong các thực phẩm. Hai là sự hiện diện của các chất đóng vai trò làm giảm nguy cơ sinh ung thư (vitamin, chất xơ,…). Ba là sự mất cân đối trong khẩu phần ăn.
 
Thực phẩm, thức ăn chứa một số chất gây ung thư thường gặp sau. Nitrosamin và các hợp chất N-Nitroso khác. Chúng thường có mặt trong thực phẩm với một lượng nhỏ. Hoặc có tự nhiên trong các chất bảo quản thịt, cá và các thực phẩm chế biến(nitrit, nitrat). Những nghiên cứu đã chỉ ra rằng các loại thực phẩm ướp muối, ngâm muối như cá muối,… có hàm lượng Nitrosamin cao. Aflatoxin sinh ra từ nấm mốc Aspergillus flavus, là một chất gây ra bệnh ung thư gan, thường có trong các ngũ cốc bị mốc. Đây là bệnh phổ biến ở các nước nhiệt đới. Việc sử dụng một số phẩm nhuộm thực phẩm, có thể gây ra ung thư, như chất Auramine O - chất nhuộm màu măng khô, dưa muối,…. Các thực phẩm có chứa lượng dư thừa của thuốc trừ sâu, không chỉ có thể gây ra ngộ đốc cấp tính mà còn khả năng gây ung thư.Một số cách nấu, bảo quản thức ăn có thể sẽ tạo ra chất gây ung thư như thức ăn hun khói có thể bị nhiễm Benzopyrene, nướng thịt trực tiếp ở nhiệt độ cao có thể sẽ biến đổi một số chất thành chất nguy hại đến sức khỏe. 
 
Khẩu phần bữa ăn cũng đóng một vai trò quan trọng trong vấn đề bệnh ung thư. Nếu có khẩu phần ăn khoa học, hợp lí thì sẽ giảm nguy cơ ung thư và ngược lại. Trong khẩu phần ăn cần có đầy đủ chất xơ và nhiều vitamin. Chúng làm hạn chế sinh ung thư. Chất xơ thúc đẩy nhanh lưu thông ống tiêu hoá làm giảm thời gian tiếp xúc của các chất gây ung thư với niêm mạc ruột, có thể gắn và cố định các chất gây ung thư để bài tiết ra ngoài cơ thể. Các loại vitamin A, C, E góp phần chống oxy hoá, chống gây đột biến gen.
 
Trong môi trường làm việc, con người thường phải tiếp xúc với rất nhiều yếu tố có khả năng gây bệnh như hóa chất, virut,… (tùy theo nghề). Với sự phát triển mạnh mẽ của nền công nghiệp hiện nay, tỉ lệ bệnh ung thư nghề nghiệp ngày càng cao. Bệnh thường xảy ra ở các cơ quan tiếp xúc trực tiếp như da, đặc biệt là cơ quan hô hấp. Một số yếu tố được ghi nhận như: sợi asbestos (ung thư trung biểu mô màng phổi), anilin có lẫn tạp chất chứa 4 - amindiphenye, và 2 - aphthylamin (ung thư bàng quang), benzen (ung thư bạch cầu tủy cấp),…
 
Ở lĩnh vực sinh học, tác nhân gồm hai nhóm chính: virut sinh ung thư và ký sinh trùng, vi trùng có liên quan đến ung thư. Trong nhóm virut sinh ung thư, có một số loại nổi bật.Virut Epstein – Barr gây ung thư hàm dưới, ung thư vòm mũi họng. Loại virut này đang được tiếp tục nghiên cứu và ứng dụng phản ứng IgA kháng VCA để tìm người có nguy cơ cao nhằm chủ động phát hiện sớm ung thư vòm mũi họng. Virut viêm gan B gây ung thư gan nguyên phát, gặp phổ biến ở Châu Phi và Châu Á, trong đó có Việt Nam. Ban đầu, virut thâm nhập cơ thể gây viêm gan cấp. Tiếp theo là viêm gan không có triệu chứng trong thời gian dài. Cuối cùng dẫn đến xơ gan toàn bộ và ung thư tế bào gan. Virut gây u nhú truyền qua đường sinh dục, liên quan đến các ung thư vùng âm hộ, âm đạo và cổ tử cung. Virut HTLV1(rêtrô virut) liên quan đến gây bệnh bạch cầu tế bào T.
 
Ngoài các tác nhân bên ngoài thì các rối loạn trong cơ chế di truyền cũng là nguyên nhân đáng quan tâm như biến đổi gen, sai sót trong chức năng,... Có những biến đổi được di truyền. Điều này làm nhiều người nhầm lẫn rằng tất cả các loại bệnh ung thư đều di truyền cho thế hệ sau.
 
Quá trình phát triển bệnh đa phần đều tích tụ qua nhiều năm, sau đó mới biểu hiện ra dấu hiệu. Ở một số trường hợp, bệnh phát hiện sớm ở trẻ em do bị đột biến trong giai đoạn bào thai. Nếu dựa vào thời gian phát triển của bệnh thì bệnh nhân phải trải qua 6 giai đoạn: khởi phát, tăng trưởng, thúc đẩy, chuyển biến, lan tràn, xâm lấn-di căn. Bệnh còn xảy ra với nhiều cơ chế. Mà chủ yếu là cơ chế gen với quá trình sinh bệnh liên quan đến hai nhóm gen: gen sinh ung thư và gen kháng ung thư. Khi một trong hai hoặc cả hai nhóm gen bị tổn thương sẽ truyền tín hiệu phân bào sai lạc, dẫn đến cơ thể không kiểm soát được, gây bệnh ung thư. Theo nghiên cứu, người ta đã phát hiện ra hơn 200 loại ung thư khác nhau trên cơ thể người. Chúng phát bệnh bởi những nguyên nhân khác nhau, tiến triển và phương pháp điều trị khác nhau nhưng có chung một bản chất là bệnh lý ác tính của tế bào và đe dọa sức khỏe, tính mạng con người.
 
Mọi người dân lại cho rằng ung thư là bệnh không thể cứu chữa. Và họ sợ hãi. Những hiểu biết sai lầm này có lẽ xuất phát từ việc có quá nhiều bệnh nhân phát hiện muộn. Bệnh đã vào giai đoạn cuối. Trên thực tế thì nhiều bệnh nhân ung thư được cứu sống bằng các phương pháp điều trị khoa học, hợp lí. Nếu bệnh được phát hiện càng sớm thì khả năng điều trị khỏi bệnh càng cao. Kết quả điều trị phụ thuộc lớn vào sự hiểu biết của người dân và thời cơ (điều trị đúng thời điểm). Hiện nay, ở các nước tiên tiến, cứ hai người bị bệnh thì một người được chữa khỏi. Hi vọng với khoa học – kĩ thuật và mặt bằng dân trí ngày càng tiến bộ sẽ góp phần đẩy lùi căn bệnh.
 
Đa phần tác nhân gây ung thư do các yếu tố bên ngoài môi trường (khoảng 80%). Cho nên, ta có thể phòng ngừa nhiều loại ung thư. Hạn chế các tác nhân ảnh hưởng bên ngoài như: ngừng hút thuốc lá, vệ sinh an toàn thực phẩm, chống ô nhiễm môi trường, chống bệnh nghề nghiệp,… Đối với một số bệnh ung thư do virut thì áp dụng vacxin phòng bệnh như vacxin phòng viêm gan B,… 
 
Tuy nhiên, với nhiều dự án phòng bệnh nhưng nước ta vẫn thuộc top quốc gia có người mắc bệnh ung thư cao. Có thể các biện pháp chưa đủ hiệu quả. Với tinh thần của một sinh viên y khoa, tôi có một số đề xuất về giải pháp nhằm ngăn chặn, phòng ngừa cũng như điều trị trong bệnh ung thư. Về vấn đề dự phòng thì chúng ta đã có biện pháp sàng lọc ung thư. Đây là biện pháp phát hiện bệnh sớm từ đó dễ điều trị hơn, rất hữu ích cho cộng đồng. Mở rộng và tổ chức thường xuyên sàng lọc trên cả nước. Nhưng để thực hiện tốt thì cần một nguồn nhân lực và nguồn vốn không hề nhỏ. Điều đó lại đặt ra một bài toán cho Bộ Y tế, mà chắc hẳn sẽ gây ra nhiều khó khăn, mất nhiều thời gian. Như vậy, chúng ta cần xây dựng cho cộng đồng những giải pháp vừa hiệu quả vừa đảm bảo về kinh tế, nhân lực, phù hợp với điều kiện của một nước đang phát triển. Giải pháp thiết thực và mang tính lâu dài theo tôi nghĩ là “Trồng người”. Trồng người ở đây tức là gây dựng vào trong tiềm thức mọi người về cách ngăn ngừa, phòng chống bệnh ung thư. Cách này có vẻ không mới nhưng thực sự là chúng ta chưa làm được. Vì sao vậy? Vì chưa có những biện pháp hay, phù hợp để thực hiện. Tôi chợt nhớ đến những năm tháng tuổi thơ. Khi chỉ là một đứa trẻ non nớt nhưng tôi đã được giáo dục về kiến thức kế hoạch hóa gia đình sau một lần theo mẹ đi chơi. Nghe có vẻ buồn cười nhưng thật sự là vậy. Tôi muốn nhắc đến một biện pháp cũ đã được áp dụng. Đó là cuộc thi về tìm hiểu sức khỏe cho nhân dân (mang trình độ phổ thông). Các cuộc thi được tổ chức ngoài trời ở các sân văn hóa thôn, xã; có hát, kịch đầy hấp dẫn. Và theo tôi, nó rất hay. Hay ở chỗ mang tính phổ biến nhân dân rộng rãi (kiến thức dễ hiểu, đánh vào tâm lí tò mò hiếu kì của mọi người, dẫn đến rất đông khán giả). Hay ở chỗ kinh phí để thực hiện không lớn. Nhưng bây giờ, hầu như các cuộc thi như vậy không còn được rộng rãi. Đây là một điều đáng tiếc. Tôi nghĩ các tổ chức văn hóa địa phương nên tổ chức lại các cuộc thi này. Không cần quá cầu kì, cao siêu, chỉ đơn giản và bình thường. Ví dụ như để mọi người biết nguyên nhân, cách nhận biết, phòng ngừa bệnh, hay ung thư được chữa như thế nào? Có chữa khỏi không?,…
 
Việc tuyên truyền cần theo xu hướng của người dân. Nền dân trí của nhân dân ta chưa cao. Rất ít người sau giờ làm việc, học tập dành thời gian đọc báo, xem thông tin. Đa phần, họ hay dành thời gian cho các chương trình giải trí. Vậy hãy thử thực hiện chiến dịch mang tên “Showbiz y học”. Tại sao ta không sáng tác một bài hát về ung thư? Thông thường, khi lời văn được phổ nhạc đều làm con người dễ nhớ hơn. Mặc khác, khi giai điệu đủ hay thì họ sẽ chú ý tới và tự thuộc, tự ăn sâu vào tiềm thức. Hoặc tại sao chúng ta không “điện ảnh hóa” y học. Không phải là một bộ phim tài liệu khô khan mà là một bộ phim điện ảnh, có pha chút tình cảm, hài hước, hành động,… Có thể có người cho rằng không nên đưa kiến thức khoa học vào những thứ vô bổ ấy. Nhưng thiết nghĩ, tâm lí mọi người thường yêu thích phim giải trí, và khi bạn yêu thích bạn sẽ bị lôi cuốn bởi tất cả những thứ thuộc về bộ phim ấy: nhân vật, hành động, lời thoại,…Tự dưng bạn biết đau ruột thừa ở phần dưới bên phải của bụng, paracetamol là thuốc giảm đau,… mà không qua bất cứ trường lớp y khoa nào cả. Nếu chúng ta làm một bộ phim xoay quanh vấn đề ung thư, thì chắc hẳn mọi người không hiểu hết 100% cũng hiểu được đến 70 – 80%. Mặc khác, khi người ta xem phim, yêu phim, họ thường nhập tâm vào nhân vật, đồng cảm và sống cùng nhân vật. Điều đó giúp họ hiểu được nỗi đau của căn bệnh cũng như vô hình tạo ra nền tảng tâm lí vững vàng trước những thứ liên quan của ung thư. Và khi một người biết đúng, hiểu đúng thì hiệu ứng sóng truyền trong nhân dân được phát huy tối đa. Hiệu ứng này sẽ hiệu quả gấp bội lần so với việc phát tờ rơi về bệnh ung thư.
 
Trong chương trình tiểu học hiện nay không có bài học về ung thư. Lứa tuổi các em còn quá nhỏ để hiểu về vấn đề này, nhưng bất kì vấn đề nào đều phải được xây dựng từ mầm mống. Tôi không yêu cầu các em hiểu khái niệm, cơ chế hay những thứ phức tạp, mà các em phải biết các nguyên nhân và tác hại. Để chúng có kiến thức nền tảng bảo vệ mình và người thân. Độ tuổi này như một trang giấy trắng, chỉ cần chúng ta “viết đúng” thì đến khi các em lớn lên vẫn giữ nguyên những kiến thức đúng ấy. Ở học sinh trung học cơ sở, trung học phổ thông cũng vậy. Phương pháp giáo dục là qua sách, truyện sinh động, hay các cuộc thi, chương trình ngoại khóa. Những kiến thức chuyên sâu khó hiểu nên chỉ dành cho các sinh viên chuyên khoa. Tuy nhiên, các biện pháp cần tránh những yếu tố tiêu cực, để không ảnh hưởng đến tâm lí đối với trẻ em và người có tinh thần yếu. Nhớ rằng, những kiến thức chuyên sâu không làm mọi người thực sự hiểu. Cái chúng ta cần là cái cốt lõi bên trong tâm hồn con người. Một khi con người ta hiểu cái cảm giác của người bệnh, người nhà bệnh nhân, họ sẽ tự nhận thức được mọi thứ. Việc “trồng người” không phải chỉ đơn thuần trồng kiến thức mà còn trồng tâm hồn. Có kiến thức, có tâm hồn thì việc phòng ngừa bệnh ung thu cũng như các bệnh khác đều dễ dàng. Ngoài ra, đội ngũ bác sĩ, cán bộ y tế là lực lượng nòng cốt, phải luôn nâng cao kiến thức, y đức mới có thể định hướng cho công cuộc “trồng người” trên. Xã hội ngày càng văn minh, khỏe mạnh, phát triển.
 
Ngày nay, trước tình hình bệnh ung thư gia tăng về chủng loại, đòi hỏi các nhà khoa học, các giáo sư, tiến sĩ phải không ngừng nghiên cứu, tìm hiểu nguyên nhân, cơ chế cũng như giải pháp chế ngự, điều trị; hay tìm cách điều trị đơn giản, ít tốn kém hơn. Vì vậy, các hội thảo, các dự án nghiên cứu về ung thư rất cần thiết. Kĩ năng giao tiếp của bác sĩ, cán bộ y tế đối với bệnh nhân (nhất là bệnh nhân ung thư) không phải là điều có sẵn, và có người chưa làm tốt. Hằng năm, tổ chức các tọa đàm cho bác sĩ, cán bộ y tế để họ trau dồi và rút kinh nghiệm. Hoặc, sẽ không khó để mỗi tháng, các bệnh viện dành một buổi tổ chức giao lưu bệnh nhân với bác sĩ, cán bộ y tế. Những mong muốn, suy nghĩ của họ sẽ được các bác sĩ, cán bộ y tế lắng nghe và thấu hiểu. Đây gọi là biện pháp “Xích con tim, đẩy bệnh tật”. Còn một yếu tố cũng không kém phần ảnh hưởng trong việc điều trị. Đó là chi phí. Ung thư là căn bệnh khó chữa, chữa với các phương pháp hiện đại, máy móc hiện đại, thuốc đắt tiền, quá trình điều trị lại kéo dài, khiến nguồn tài chính của bệnh nhân kiệt quệ. Lúc này rất cần sự giúp đỡ của cộng đồng. Chúng ta cần duy trì và phát huy các chương trình quyên góp, hỗ trợ đã có.
 
Ung thư là bệnh của thế kỉ, nguy hiểm, có thể chữa khỏi nhưng cũng không thể chữa khỏi. Các giải pháp chỉ mang tính chất tương đối, góp phần nhỏ để giảm thiểu, đẩy lùi bệnh tật. Tất cả cần có thời gian để thực hiện, để kiểm nghiệm và cần phải có sự hiểu biết, tính nhân đạo, tình đoàn kết của nhân dân.. Cuộc đấu tranh với bệnh ung thư vô cùng khó khăn. Chúng ta không thể “đánh nhanh, thắng nhanh” thì dùng cách “mưa dầm thấm lâu”. Luôn thực hiện các giải pháp hiệu quả và khoa học, dựa vào đầy đủ các điều kiện, yếu tố khách quan, chủ quan thì tất yếu sẽ thành công.

10 hoạt động nổi bật trong tháng


Quảng cáo